તેહરાન: વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંના એક ઈરાન સામે અત્યારે એક અજીબોગરીબ કટોકટી ઉભી થઈ છે. સામાન્ય રીતે દેશો તેલની અછતથી પરેશાન હોય છે, પરંતુ ઈરાન પાસે અત્યારે એટલું તેલ છે કે તેને ક્યાં રાખવું તે મોટો પ્રશ્ન બની ગયો છે. અમેરિકાએ લાદેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાન પોતાનું તેલ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વેચી શકતું નથી, પરિણામે તેના સ્ટોરેજ ટેન્કો છલોછલ ભરાઈ ગયા છે.
ખાર્ગ ટાપુ પર સર્જાઈ કટોકટી
ઈરાનના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ ગણાતો ખાર્ગ ટાપુ, જ્યાંથી દેશનું ૯૦ ટકા તેલ નિકાસ થાય છે, તે હવે તેની મહત્તમ ક્ષમતાએ પહોંચી ગયો છે. પ્રતિબંધો હોવા છતાં, ઈરાની કુવાઓમાંથી દરરોજ ૧૦ થી ૧૧ લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ નીકળી રહ્યું છે. ગલ્ફ ન્યૂઝના રિપોર્ટ અનુસાર, ટાપુ પરના ભૂગર્ભ ટેન્કોમાં હવે માત્ર ૧૩ મિલિયન બેરલ તેલ સમાવવાની જ જગ્યા બાકી છે. જે ઝડપે ઉત્પાદન ચાલુ છે, તે જોતા આગામી બે અઠવાડિયામાં ઈરાન પાસે તેલ સંગ્રહવા માટે એક ઈંચ પણ જગ્યા બાકી રહેશે નહીં.
૩૦ વર્ષ જૂના 'કાટ ખાધેલા' ટેન્કરનો આશરો
જમીન પર જગ્યા ખતમ થતા ઈરાને હવે સમુદ્રમાં 'ફ્લોટિંગ સ્ટોરેજ' (તરતા વેરહાઉસ) નો સહારો લીધો છે. ઈરાને તેના ૧૯૯૬માં બનેલા અને વર્ષોથી નિષ્ક્રિય પડેલા વિશાળ ટેન્કર 'એમ/ટી નાશા' ને ફરીથી જીવંત કર્યું છે. ૩૩૦ મીટર લાંબા આ રાક્ષસી કદના જહાજને દરિયામાં સ્થિર રાખીને તેમાં લાખો બેરલ તેલ ભરવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ એક કામચલાઉ અને જોખમી ઉકેલ છે, પરંતુ કુવાઓ બંધ કરવાથી બચવા માટે ઈરાન પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી.
કુવાઓ બંધ કરવા એ 'દુઃસ્વપ્ન' સમાન
નિષ્ણાતોના મતે જો ઈરાન પોતાના તેલના કુવાઓ બંધ કરે, તો તે દેશ માટે આર્થિક અને ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. એકવાર કુવો બંધ કર્યા પછી તેને ફરી શરૂ કરવો અત્યંત ખર્ચાળ હોય છે અને ઘણીવાર મશીનરીને કાયમી નુકસાન થાય છે. આથી જ, ઈરાન ગમે તે ભોગે ઉત્પાદન ચાલુ રાખવા અને તેલનો સંગ્રહ કરવા મથી રહ્યું છે.
પર્શિયન ગલ્ફમાં અત્યારે ઈરાનના જૂના જહાજો તેલ ભરીને ઉભા છે, જે માત્ર સમય ખરીદવાની એક ચાલ છે. જો અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં સુધારો નહીં થાય અને તેલનું વેચાણ શરૂ નહીં થાય, તો ઈરાનનું આખું તેલ માળખું ગંભીર સંકટમાં મુકાઈ શકે છે. અત્યારે તો ઈરાન તેલના દરિયા પર બેઠું છે, પણ તેને વેચી ન શકવાની લાચારી તેના અર્થતંત્રને અંદરથી કોરી રહી છે.