ઈસ્લામાબાદ: પાકિસ્તાનની યજમાનીમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલેલી હાઈ-વોલ્ટેજ શાંતિ વાટાઘાટો કોઈપણ કરાર વિના પૂર્ણ થતા પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ઈસ્લામાબાદમાં સતત 21 કલાક સુધી ચાલેલી આ મેરેથોન બેઠકમાં હોર્મુઝની સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા અંગે કોઈ સહમતી સાધી શકાઈ નથી. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સે સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું છે કે ઈરાને વોશિંગ્ટન દ્વારા મૂકવામાં આવેલી શરતો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે. બીજી તરફ, ઈરાને આ નિષ્ફળતા માટે અમેરિકાની ગેરવાજબી માંગણીઓને જવાબદાર ઠેરવી છે. આ મડાગાંઠને કારણે વિશ્વના 20 થી 30 ટકા તેલ નિકાસના મુખ્ય માર્ગ એવા હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પર અનિશ્ચિતતાના વાદળો છવાઈ ગયા છે.

વાટાઘાટોના પરાજય બાદ ઈરાનની શક્તિશાળી લશ્કરી પાંખ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ (IRGC) એ આક્રમક વલણ અપનાવતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાં હાલની યથાસ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં. ઈરાને અગાઉ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલાના વિરોધમાં આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ બંધ કરી દીધો હતો અને નદીમાં ખાણો બિછાવી હતી. ઈરાનની મુખ્ય માંગણી છે કે હુમલાથી થયેલા નુકસાન માટે તેને આર્થિક વળતર આપવામાં આવે અને સ્ટ્રેટ પર તેનું સાર્વભૌમત્વ સ્વીકારવામાં આવે. જોકે, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ શરતો ફગાવીને સ્ટ્રેટને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ તરીકે મુક્ત કરવા માટે બે યુએસ ડિસ્ટ્રોયર મોકલીને ખાણ-સફાઈ કામગીરી શરૂ કરી દીધી છે, જેનાથી લશ્કરી સંઘર્ષની સંભાવના વધી છે.

વિશ્વની નજર અત્યારે તેલના ભાવ અને વૈશ્વિક વેપાર પર છે, કારણ કે આ જળમાર્ગ બંધ રહેવાથી ઉર્જા સંકટ વધુ ઘેરી બની શકે છે. અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને યુરેનિયમ સંવર્ધન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની શરત પણ વાટાઘાટોમાં મૂકી હતી, જે ઈરાન માટે અસ્વીકાર્ય સાબિત થઈ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સંકેત આપ્યો છે કે સ્ટ્રેટ ટૂંક સમયમાં સાફ કરવામાં આવશે, પરંતુ ઈરાની સેનાના મક્કમ ઈરાદાઓ જોતા આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ભયભીત છે. પાકિસ્તાનમાં થયેલી આ વાટાઘાટો નિષ્ફળ રહેતા હવે આ ક્ષેત્રમાં રાજદ્વારી પ્રયાસોને બદલે લશ્કરી શક્તિ પ્રદર્શનની શક્યતા વધુ પ્રબળ બની છે.