બિશ્કેક : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધ જેવી ભયાનક સ્થિતિ વચ્ચે વૈશ્વિક રાજકારણમાં એક મોટો અને ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ થયો છે. કિર્ગિસ્તાનની રાજધાની બિશ્કેક ખાતે યોજાયેલી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO) ની શિખર સંમેલન દરમિયાન ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિઆને મંગળવારે અમેરિકા સમક્ષ સમાધાનનો નવો માર્ગ ખોલ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જાહેરાત કરી છે કે જો અમેરિકા જૂન મહિનામાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલા વચગાળાના કરારની શરતો અને પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓનું પાલન કરવાનું ફરીથી શરૂ કરશે, તો ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન પણ તેનો ત્વરિત અને સકારાત્મક જવાબ આપશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ જૂન કરારનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા હતા, જેનો મુખ્ય હેતુ ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન પર થયેલા અમેરિકી અને ઈઝરાયલી હુમલાઓ પછી ફાટી નીકળેલા ભીષણ સંઘર્ષને અટકાવવાનો હતો. તે સમયે થયેલા વિવાદો અને કરારના અમલીકરણમાં અડચણોને કારણે આ માળખું તૂટી પડ્યું હતું. પેઝેશ્કિઆને સંવાદની તરફેણ કરતા જણાવ્યું હતું કે ઈરાન હંમેશાં કૂટનીતિ અને રાજદ્વારી માર્ગને પ્રાથમિકતા આપે છે, પરંતુ પરસ્પર પ્રતિબદ્ધતાઓ અને સદ્ભાવના વિના કાયમી શાંતિ સ્થાપવી અશક્ય છે. તેમણે અમેરિકા પર અગાઉ કરારોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવતા ચેતવણી આપી હતી કે દબાણ અને ધમકીઓની નીતિ અપનાવવાથી કૂટનીતિનો માર્ગ પાટા પરથી ઉતરી શકે છે. અગાઉ સોમવારે ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ આ જ પ્રકારનો સૂર રેલાવતા જણાવ્યું હતું કે અમેરિકાએ તેના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરાયેલા કરારો પર પાછા ફરવું પડશે તો જ પરિસ્થિતિ સુધરી શકશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને આર્થિક પ્રતિબંધો બની રહ્યા છે વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર

વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ પર નજર કરીએ તો, તાજેતરમાં અમેરિકા દ્વારા લાર્ક આઇલેન્ડ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, જેના જવાબમાં ઈરાને પણ જોર્ડનમાં આવેલા બે યુએસ લશ્કરી થાણાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા. આ તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (જળમાર્ગ) વિવાદનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. તેહરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી વોશિંગ્ટન દ્વારા ઈરાની બંદરો પરથી નૌકાદળની નાકાબંધી હટાવવામાં નહીં આવે, તેલ પરના પ્રતિબંધો સમાપ્ત કરવામાં નહીં આવે અને ફ્રિજ કરવામાં આવેલી ઈરાની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું સામાન્યકરણ અશક્ય છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાનની આ ઓફરને સ્વીકારે છે કે નહીં અને તેનાથી મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થપાય છે કે કેમ.