કાબુલ :  દક્ષિણ એશિયાની ભૂરાજનીતિમાં અત્યારે એક મોટો ઉલટફેર જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યાં રશિયા અને અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકાર વચ્ચે વધતી જતી ગાઢ મિત્રતાએ પાકિસ્તાનની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. તાલિબાન શાસનને સત્તાવાર માન્યતા આપનાર વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યા બાદ, મોસ્કો હવે કાબુલ સાથે રાજદ્વારી, આર્થિક અને લશ્કરી સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યું છે. આ નિકટતાનું સૌથી તાજું અને મોટું ઉદાહરણ 12 નવેમ્બરના રોજ જોવા મળ્યું, જ્યારે રશિયાના નાયબ વડા પ્રધાન એલેક્સી ઓવરચુક 70થી વધુ ટોચના વ્યાપારિક પ્રતિનિધિઓના કાફલા સાથે કાબુલ પહોંચ્યા હતા. તાલિબાનના ટોચના નેતા મોહમ્મદ હસન અખુંદ અને અબ્દુલ ગની બરાદર સાથેની મુલાકાતમાં ખાણકામ, રેલવે, કૃષિ અને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન વિકસાવવા પર મહોર મારવામાં આવી છે, જે દર્શાવે છે કે તાલિબાન હવે પાકિસ્તાન પરની પોતાની પરંપરાગત નિર્ભરતા ખતમ કરવા મક્કમ છે.

આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મોરચે રશિયા-તાલિબાનની આ જુગલબંધી કેટલી ઝડપથી આગળ વધી રહી છે તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે 2026ના પ્રથમ આઠ મહિનામાં જ બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણાથી વધુ વધીને $349 મિલિયનના આંકડાને સ્પર્શી ગયો છે. અગાઉ એપ્રિલ 2025માં તાલિબાનને આતંકવાદી સંગઠનોની યાદીમાંથી હટાવ્યા બાદ જુલાઈ 2025માં માન્યતા અને મે 2026માં લશ્કરી-તકનીકી સહયોગ કરાર કરીને મોસ્કોએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપી દીધો છે. રશિયાના મતે, મધ્ય એશિયામાં ખતરો બનેલા ISIS-ખોરાસનના આતંકવાદને નાથવા અને ડ્રગ્સની હેરાફેરી રોકવા માટે કાબુલનું વર્તમાન શાસન સૌથી વિશ્વસનીય ભાગીદાર છે, જેના કારણે મોસ્કો અફઘાનિસ્તાનમાં પોતાનું આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક વર્ચસ્વ જમાવી રહ્યું છે.

બીજી તરફ, એક સમયે અફઘાનિસ્તાનને પોતાનો 'વ્યૂહાત્મક બેકયાર્ડ' માનનાર પાકિસ્તાન અત્યારે ભારે અસમંજસ અને અસ્વસ્થતા અનુભવી રહ્યું છે. તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP)ના આતંકવાદી હુમલાઓ અને સરહદી તણાવ વચ્ચે ઇસ્લામાબાદ અને કાબુલના સંબંધો તળિયે પહોંચ્યા છે. પાકિસ્તાનના ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી આસિફ દુર્રાનીએ પણ ચેતવણી આપી છે કે રશિયાની આક્રમક એન્ટ્રીથી તાલિબાનને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એક મજબૂત વિકલ્પ મળી ગયો છે, જેનાથી પાકિસ્તાનનો દબદબો ઘટશે. જોકે ભૌગોલિક નિકટતાને કારણે પાકિસ્તાનનું મહત્વ સાવ શૂન્ય નહીં થાય, પરંતુ મોસ્કો દ્વારા તાલિબાનની આતંકવાદી છબીને નરમ પાડવાના પ્રયાસોએ ઇસ્લામાબાદની રાજદ્વારી ગણતરીઓ ચોક્કસપણે ઊંધી વાળી દીધી છે.