નવી દિલ્હી: ભારતમાં આગામી વસ્તી ગણતરીને લઈને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મહત્વની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સેન્સસ એક્ટ ૧૯૪૮ ની કલમ ૮(૨) મુજબ, દરેક નાગરિક વસ્તી ગણતરીના અધિકારીઓ દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના સાચા અને સચોટ જવાબ આપવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલા છે. વસ્તી ગણતરી એ રાષ્ટ્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા છે અને તેમાં સહકાર ન આપવો અથવા ખોટી માહિતી આપવી એ કાયદાકીય રીતે ગુનો ગણી શકાય છે.

તાજેતરમાં એક મુલાકાતમાં વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, ઘણા રહેવાસીઓમાં ગણતરીકારોની સત્યતાને લઈને શંકા હોય છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરકારે હવે સ્કેન કોડ આધારિત ઓળખપત્રો રજૂ કર્યા છે. નાગરિકો ગણતરીકારના આઈડી કાર્ડ પરનો ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરીને તેની અધિકૃતતા ચકાસી શકે છે. આ પગલાથી લોકોમાં રહેલો 'સ્ટ્રેન્જર એન્ઝાયટી' એટલે કે અજાણ્યા વ્યક્તિ પ્રત્યેનો ડર ઓછો થશે.

કાયદાની કલમ ૧૧(૧)(ડી) મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ જાણી જોઈને જવાબ આપવાનો ઇનકાર કરે છે, તો તેને ૧,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. જોકે, સત્તાવાળાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સરકારનો હેતુ એફઆઈઆર નોંધવાનો કે દંડ કરવાનો નથી, પરંતુ લોકોને આ મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યમાં જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. વસ્તી ગણતરીમાં માત્ર પાયાની સુવિધાઓ જેવી કે પીવાનું પાણી, શૌચાલય અને વસ્તીના આંકડા અંગેની માહિતી જ એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

વસ્તી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો ૧ એપ્રિલથી શરૂ થઈ ચૂક્યો છે અને તે ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલશે. બીજા તબક્કામાં ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ માં વસ્તીની ગણતરી કરવામાં આવશે. નાગરિકો માટે 'સેલ્ફ-એન્યુમરેશન' એટલે કે પોતે જ ઓનલાઈન માહિતી ભરવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો છે. રહેવાસી મંડળો (RWA) ને પણ અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ વસ્તી ગણતરીના સ્ટાફને જરૂરી સહકાર આપે જેથી દેશના વિકાસ માટે સચોટ આંકડા મેળવી શકાય.