નવી દિલ્હી: સમગ્ર વિશ્વમાં આગામી ૨૧ જૂનના દિવસને લઈને વૈજ્ઞાનિકો, ખગોળપ્રેમીઓ અને ધાર્મિક ક્ષેત્રના લોકોમાં ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. ૨૧ જૂન એ માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ જ નથી, પરંતુ તે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાનનો સૌથી લાંબો દિવસ અને સૌથી ટૂંકી રાત ધરાવતો અનોખો દિવસ પણ છે. આ દિવસે સૂર્ય પૃથ્વી પર લાંબા સમય સુધી પોતાના કિરણો રેલવશે, જેના કારણે દિવસનો સમયગાળો અંદાજે ૧૪ કલાક જેટલો લાંબો રહેશે, જ્યારે રાત અત્યંત ટૂંકી બની જશે.

આ અદભુત ઘટના પાછળ એક સચોટ વૈજ્ઞાનિક કારણ જવાબદાર છે, જેને ખગોળશાસ્ત્રની ભાષામાં 'સમર સોલસ્ટિસ' (Summer Solstice) અથવા ઉત્તરાયણનો ચરમબિંદુ કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ૨૩.૫ ડિગ્રી નમેલી છે. ૨૧ જૂનના દિવસે પૃથ્વી ભ્રમણ કરતાં કરતાં સૂર્યની બિલકુલ સામે એવી સ્થિતિમાં આવે છે જ્યાં સૂર્યના કિરણો સીધા કર્કવૃત્ત પર પડે છે. આ ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે ઉત્તર ગોળાર્ધમાં સૂર્યપ્રકાશ સૌથી વધુ સમય સુધી રહે છે અને ઉનાળાની ઋતુ તેની ચરમસીમા પર પહોંચે છે.

આ ખગોળીય ઘટના બાદ ૨૨ જૂનથી દિવસો ધીમે ધીમે ટૂંકા થવા લાગે છે અને રાત લાંબી થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જાય છે. વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ સિવાય, હિન્દુ સનાતન ધર્મ અને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પણ આ દિવસનું ખૂબ જ મોટું અને પવિત્ર ધાર્મિક મહત્વ આલેખવામાં આવ્યું છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ સમયગાળા દરમિયાન સૂર્યદેવ ઉત્તરાયણમાંથી દક્ષિણાયનમાં પ્રવેશ કરે છે. દક્ષિણાયનનો સમયગાળો આધ્યાત્મિક સાધના, ધ્યાન અને નકારાત્મક ઉર્જાનો નાશ કરીને સકારાત્મક ઉર્જા મેળવવા માટે સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

આ જ ગુણધર્મો અને વૈશ્વિક ઉર્જાના સંતુલનને કારણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીના પ્રસ્તાવ બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા ૨૧ જૂનને 'આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ' તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. યોગ ગુરુઓ અને આધ્યાત્મિક ચિંતકોનું માનવું છે કે જ્યારે પ્રકૃતિમાં સૂર્યપ્રકાશ અને ઉર્જા સૌથી વધુ માત્રામાં હોય, ત્યારે યોગ અને પ્રાણાયામ કરવાથી શરીર અને મનને અદ્ભુત સ્વાસ્થ્ય લાભ મળે છે. આ દિવસે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના કરોડો લોકો એકસાથે યોગ કરીને સ્વસ્થ જીવનનો સંકલ્પ લે છે.

ખગોળશાસ્ત્રીઓના મતે, આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકો માટે સૂર્યની ગતિ અને પૃથ્વીના ભ્રમણને સમજવાની એક સુવર્ણ તક હોય છે. દેશભરની વિવિધ વેધશાળાઓમાં આ અદભુત ખગોળીય ઘટનાને લાઈવ જોવાની અને તેના પર સંશોધન કરવાની ખાસ વ્યવસ્થાઓ પણ ગોઠવવામાં આવે છે. વિજ્ઞાન અને ધર્મનો આ સુંદર સમન્વય દર્શાવતો ૨૧ જૂનનો આ દિવસ માનવજીવનમાં પ્રકૃતિના મહત્વને પુનઃ રેખાંકિત કરે છે.