હૈદરાબાદ : હિમાલયના દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને ખરાબ હવામાન દરમિયાન મોબાઈલ નેટવર્ક ખોરવાઈ જવાની ગંભીર સમસ્યાનો નવતર ઉકેલ લાવતા હૈદરાબાદના ધોરણ ૧૨ના હોશિયાર વિદ્યાર્થી આગમ જૈને માત્ર ૬૮,૦૦૦ રૂપિયાના ખર્ચે એક અદ્ભુત સેટેલાઇટ રિસીવર 'સમિટસાથી' (SummitSathi) વિકસાવ્યું છે. આ અનોખું ઉપકરણ ઇન્ટરનેટ કે મોબાઈલ નેટવર્ક વગર જ ઉપરથી પસાર થતા હવામાન ઉપગ્રહો પાસેથી સીધી વાદળોની તસવીરો ડાઉનલોડ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જેના કારણે સંચાર વ્યવસ્થા ઠપ્પ હોય ત્યારે પણ સ્થાનિક લોકોને સચોટ માહિતી મળી રહેશે.

આ ટેક્નોલોજી પાછળનો મુખ્ય હેતુ પર્વતમાળાઓના એવા દૂરના ગામડાઓને મદદ કરવાનો છે જ્યાં ચોમાસા કે ભારે હિમવર્ષા વખતે ઇન્ટરનેટ સેવાઓ સાવ ભાંગી પડે છે અને સમયસર હવામાનના અપડેટ્સ ન મળવાને કારણે ભારે મુશ્કેલીઓ સર્જાય છે. ઉપલબ્ધ સામાન્ય ઘટકોનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરાયેલ આ એક યુનિટનો ખર્ચ અંદાજે ૬૮,૦૦૦ રૂપિયા થાય છે, જે આર્થિક રીતે પણ ઘણો સસ્તો અને ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યો છે.

આ પ્રોજેક્ટની સફળતા બાદ હવે હિમાચલ પ્રદેશના મંડી જિલ્લાની સેરાજ ઘાટીના ૧૦ જેટલા સંવેદનશીલ ગામોમાં આવા કુલ ત્રણ સેટેલાઇટ રિસીવર યુનિટ્સ સ્થાપિત કરવાની મહત્વપૂર્ણ યોજના પર કામ ચાલી રહ્યું છે, જેથી અદ્યતન ટેક્નોલોજીથી વંચિત પહાડી પ્રદેશના લોકોને પણ તાત્કાલિક માહિતી મળી શકે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલી એક સ્પષ્ટતા પણ કરવામાં આવી છે કે આ ઉપકરણ વાદળ ફાટવાની સચોટ આગાહી કરવાની સિસ્ટમ નથી અને તે સરકારી ચેતવણીઓનું સ્થાન નથી લેતું, પરંતુ તે કટોકટીના સમયમાં હવામાનની માહિતી મેળવવાનો એક વધારાનો મહત્ત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.

આગમ જૈને આ અગાઉ હૈદરાબાદમાં ૨૫ અલગ-અલગ સ્થળોએ ૨૪ મહિના સુધી રાત્રિ-આકાશની તેજસ્વીતા રેકોર્ડ કરીને શહેરી પ્રકાશ પ્રદૂષણ પર ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કર્યું છે અને "અ વિન્ડો ટુ ધ યુનિવર્સ" નામનું એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફી પુસ્તક પણ સ્વ-પ્રકાશિત કર્યું છે. હવે પ્રશાસન અને વૈજ્ઞાનિક વર્તુળોમાં આ લોકઉપયોગી પ્રોજેક્ટના વ્યાપક અમલીકરણ માટે ચર્ચા શરૂ થઈ છે, જેથી ભવિષ્યમાં કુદરતી આપત્તિઓ વખતે પહાડી વિસ્તારોમાં રાહત અને બચાવ કામગીરી વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનાવી શકાય.