છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
વિકાસ ખર્ચમાં કર્ણાટક અને તેલંગાણા આગળઃ રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢ પાછળ
CAG રિપોર્ટમાં મોટો ખુલાસોઃ દેશના ૨૦ મુખ્ય રાજ્યોએ તેમના બજેટ મૂડી ખર્ચના સરેરાશ ૭૭ ટકા ખર્ચ કર્યો હતો : રાજ્યોએ મૂડી ખર્ચ માટે કુલ રૂ.૧૦.૨૬ લાખ કરોડ ફાળવ્યા હતા, પરંતુ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં ફક્ત રૂ.૭.૯૨ લાખ કરોડ ખર્ચ થયા
નવી દિલ્હી,તા.૧૯: દેશમાં માળખાગત વિકાસ, રોજગાર સર્જન અને આર્થિક પ્રવૃત્તિને વેગ આપવા માટે મૂડી ખર્ચ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જોકે, કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG) ના તાજેતરના ડેટાએ ઘણા રાજ્યોમાં વિકાસની ધીમી ગતિને ઉજાગર કરી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં, દેશના ૨૦ મુખ્ય રાજ્યોએ તેમના બજેટ મૂડી ખર્ચના સરેરાશ ૭૭ ટકા ખર્ચ કર્યો હતો.
CAG ના કામચલાઉ ડેટાના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ રાજ્યોએ મૂડી ખર્ચ માટે કુલ રૂ.૧૦.૨૬ લાખ કરોડ ફાળવ્યા હતા, પરંતુ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં ફક્ત રૂ.૭.૯૨ લાખ કરોડ ખર્ચ થયા હતા. રિપોર્ટમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ તારણ એ હતું કે કોંગ્રેસ શાસિત કર્ણાટક અને તેલંગાણા વિકાસ ખર્ચમાં આગળ હતા, જ્યારે ભાજપ શાસિત રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢ પાછળ રહ્યા.
તેલંગાણા મૂડી ખર્ચની દ્રષ્ટિએ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું. રાજ્ય સરકારે રૂ.૩૬,૫૦૪ કરોડનું મૂડી બજેટ નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ વાસ્તવિક ખર્ચ રૂ.૫૩,૮૭૩ કરોડ હતો, જે ૧૪૭.૫૮ ટકા બજેટ ઉપયોગ પ્રાપ્ત કરે છે.
કર્ણાટક પણ યાદીમાં બીજા ક્રમે છે. રૂ.૬૮,૧૭૨ કરોડના બજેટ સામે, રાજ્યએ રૂ.૬૯,૮૫૨ કરોડ ખર્ચ કર્યા, જે ૧૦૨.૪૬ ટકા ઉપયોગ પ્રાપ્ત કરે છે. હિમાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા અને બિહાર પણ ટોચના પ્રદર્શન કરનારા રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
અહેવાલ મુજબ, રાજસ્થાને મૂડી ખર્ચની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ ખરાબ પ્રદર્શન કર્યું. રૂ.૫૬,૩૨૭ કરોડના બજેટ સામે, રાજ્યએ ફક્ત રૂ.૨૯,૧૯૦ કરોડ ખર્ચ કર્યા, જે કુલ બજેટના ૫૧.૮૨ ટકા છે. છત્તીસગઢે પણ તેના મૂડી બજેટના ફક્ત ૫૭.૧૨ ટકા ખર્ચ કર્યા. પﾍમિ બંગાળ સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કર્યું, બજેટના ફક્ત ૪૮.૦૬ ટકા ફાળવવામાં આવ્યા.
મધ્યપ્રદેશ ૮૬.૫૩ ટકા મૂડી ખર્ચ સાથે છઠ્ઠા સ્થાને રહ્યું, જ્યારે પંજાબે ૮૫.૫૪ ટકા અને ગુજરાતે ૮૨.૨૮ ટકા બજેટ ઉપયોગ નોંધાવ્યો.
CAG રિપોર્ટમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ તારણો બહાર આવ્યા. રાજ્યોએ તેમના સમગ્ર નાણાકીય વર્ષના મૂડી ખર્ચનો આશરે ૨૦ ટકા ખર્ચ માર્ચ મહિનામાં જ કર્યો. નિષ્ણાતો આ માટે નાણાકીય વર્ષના અંત પહેલા બજેટ પૂર્ણ કરવાની ઉતાવળને જવાબદાર ગણાવે છે.
CAG અને સંસદીય સમિતિઓએ અગાઉ ભલામણ કરી છે કે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન મૂડી ખર્ચ સંતુલિત રીતે કરવામાં આવે, જેથી વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સની ગુણવત્તા અને પારદર્શિતા પ્રભાવિત ન થાય.
જ્યારે ઘણા રાજ્યો વિકાસ ખર્ચમાં પાછળ રહ્યા, ત્યારે કેન્દ્ર સરકારે મૂડી ખર્ચના સંદર્ભમાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું. કેન્દ્ર સરકારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં માળખાગત વિકાસ માટે રૂ.૧૧.૨૧ લાખ કરોડનું મૂડી બજેટ નક્કી કર્યું હતું.
સુધારેલા અંદાજ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ સુધીમાં આ બજેટનો ૮૪ ટકા ખર્ચ કર્યો હતો, જે કુલ ૧૧ મહિના હતા. સરકાર માને છે કે મૂડી ખર્ચ વધવાથી માંગ, રોજગાર અને આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો થાય છે.
રાજસ્થાનના ડેટાએ નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. અહેવાલ મુજબ, રાજ્ય સરકાર વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ પર ખર્ચ કરવામાં પાછળ રહી ગઈ હતી, પરંતુ ઉધાર લેવામાં તેને વટાવી ગઈ હતી.
રાજ્ય સરકારે ઉધાર અને જવાબદારીઓમાં રૂ.૪૨,૯૭૨ કરોડનો બજેટ લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો હતો, પરંતુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં, આ આંકડો વધીને રૂ.૭૧,૨૬૧ કરોડ થયો. આનો અર્થ એ છે કે સરકારે લક્ષ્ય મર્યાદા કરતાં લગભગ ૬૫ ટકા વધુ ઉધાર લીધું છે.
મૂડી ખર્ચ એ કાયમી સંપત્તિ અને માળખાગત સુવિધાઓ બનાવવા માટે વપરાતો સરકારી ખર્ચ છે. આમાં રસ્તાઓ, પુલ, રેલ્વે, હોસ્પિટલો, શાળાઓ, વીજ પ્રોજેક્ટ્સ અને મશીનરી જેવા પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
નિષ્ણાતોના મતે, મૂડી ખર્ચમાં વધારો સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને બાંધકામ સામગ્રીની માંગમાં વધારો કરે છે, ઉદ્યોગને વેગ આપે છે અને પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીનું સર્જન કરે છે. જો કે, ઓછા મૂડી ખર્ચ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ, રોજગાર અને ભાવિ આર્થિક વિકાસને અસર કરે છે.
(9:52 AM IST)
