લેહ, તા.૧૭: લદ્દાખના પહાડી પ્રદેશમાં આવેલા અને નાજુક ઇકોસિસ્ટમ ધરાવતા પ્રખ્યાત ‘ત્સો કાર’ (Tso Kar) તળાવના પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્યને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે લદ્દાખના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર V.K. સક્સેનાએ એક અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી અને ભવ્ય યોજનાની જાહેરાત કરી છે. છેલ્લા એક દાયકામાં ગ્લેશિયર સુકાઈ જવાને કારણે ત્સો કાર તળાવનું જળસ્તર લગભગ ૭૦ ટકા જેટલું ઘટી ગયું છે. આ ઘટતા જળાશયને બચાવવા માટે વહીવટીતંત્ર દ્વારા રૂપશો ખારનાક ગ્લેશિયરમાંથી દરરોજ સરેરાશ ૧૩૨ ક્યુસેક એટલે કે આશરે ૩૨૦ મિલિયન લિટર પાણી ત્સો કાર તળાવ તરફ વાળવાનો ભગીરથ પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.

લેહ નજીક સૂકી જમીનને સિંચાઈ પૂરી પાડવા માટે ૯૦ મિલિયન લિટર સ્ટોક ગ્લેશિયરના પાણીને સફળતાપૂર્વક નેહેરોમાં મોકલ્યા બાદ લદ્દાખ વહીવટીતંત્રનો આ બીજો મોટો મેગા પ્રોજેક્ટ છે. ચાંગથાંગ જિલ્લામાં ૧૫,૦૦૦ ફૂટથી વધુની ઊંચાઈએ આવેલા આ વિસ્તારમાં શિયાળામાં તાપમાન માઈનસ ૨૦ થી ૩૦ ડિગ્રી સુધી ગગડી જાય છે. આવી વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં મૃત્યુપ્રાય બની રહેલા તળાવને જીવંત કરવાનો આ દેશમાં પ્રથમ અને અનોખો પ્રયોગ છે.

ત્સો કાર, જેને તેના સફેદ ક્ષારયુક્ત તટને કારણે "સફેદ તળાવ" પણ કહેવામાં આવે છે, તે દુર્લભ અને સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવરહિત ભીનાશક ક્ષેત્ર (Wetland) છે. આ તળાવ લદ્દાખના રાજ્ય પક્ષી અને શાંતિના પ્રતીક સમાન વિશ્વની એકમાત્ર આલ્પાઇન ક્રેન 'બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન' (Black-necked Crane) નું મુખ્ય સંવર્ધન સ્થળ છે. તળાવ સુકાઈ જવાથી આ પક્ષીઓની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો હતો. આ પ્રોજેક્ટ સફળ થવાથી માત્ર તળાવની હાઇડ્રોલોજિકલ સિસ્ટમ મજબૂત નહીં થાય પણ પર્યાવરણની સુરક્ષા સાથે નવા પ્રવાસન સ્થળ તરીકે પણ તેનો વિકાસ થશે.