નવી દિલ્હી : NEET પરીક્ષા પેપર લીકના વિવાદ અને 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) તથા પ્રખ્યાત સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુકના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલતા ૨૬ દિવસના ભૂખ હડતાળ આંદોલનના ભારે જાહેર દબાણ સામે ઝૂકીને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને ૨૫ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું છે. આ ઘટનાએ ભારતીય રાજકારણમાં રાજકીય અને નૈતિક જવાબદારીની જૂની પરંપરાને પુનર્જીવિત કરી છે. ભારતીય ઇતિહાસમાં અગાઉ પણ અનેક દિગ્ગજ નેતાઓએ અકસ્માતો, કૌભાંડો કે વિવાદોના કારણે પોતાની ખુરશી છોડવી પડી છે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં નૈતિક રાજીનામાનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીએ પૂરું પાડ્યું હતું. ૧૯૫૬માં તમિલનાડુના અરિયાલુરમાં થયેલી ટ્રેન દુર્ઘટનામાં ૧૫૦થી વધુ લોકોના મોત થતાં તત્કાલીન રેલ્વે મંત્રી શાસ્ત્રીએ નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારી રાજીનામું આપી દીધું હતું. આવી જ રીતે ૧૯૯૯માં ગૈસલ ટ્રેન અકસ્માત બાદ નીતીશ કુમારે અને ૨૦૦૮ના ૨૬/૧૧ મુંબઈ આતંકી હુમલા બાદ સુરક્ષા નિષ્ફળતાની જવાબદારી લઈને શિવરાજ પાટીલે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી પદેથી ત્યાગપત્ર આપ્યું હતું.

અકસ્માતો ઉપરાંત મોટા કૌભાંડોના કારણે પણ અનેક કેબિનેટ મંત્રીઓએ પદ ગુમાવ્યા છે. ૧૯૫૮માં મુંધ્રા પ્રકરણ વખતે ટી.ટી. કૃષ્ણમાચારી, ૧૯૬૨ના ચીન યુદ્ધમાં નિષ્ફળતા બાદ સંરક્ષણ મંત્રી વી.કે. કૃષ્ણા મેનન, ૧૯૮૭માં સંરક્ષણ સોદામાં કમિશનના આરોપો બાદ વી.પી. સિંહ અને ૧૯૯૩માં વિમાન દુર્ઘટના તથા ૧૯૯૬માં હવાલા કૌભાંડમાં માધવરાવ સિંધિયાએ રાજીનામા આપ્યા હતા.

યુપીએ શાસન દરમિયાન પણ કૌભાંડોનો મોટો વંટોળ આવ્યો હતો. ૨૦૧૦માં ૨જી સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડમાં એ. રાજા, ૨૦૧૧માં એરસેલ-મેક્સિસ કેસમાં દયાનિધિ મારન, ૨૦૧૩માં લાંચ કેસમાં રેલ્વે મંત્રી પવન કુમાર બંસલ અને કોલગેટ કૌભાંડમાં કાયદા મંત્રી અશ્વની કુમારને પદ છોડવું પડ્યું હતું. જ્યારે ૨૦૧૮માં #MeToo ચળવળ દરમિયાન જાતીય સતામણીના આરોપો લાગતાં એમ.જે. અકબરે રાજીનામું આપ્યું હતું. હવે ૨૦૨૬માં ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું પણ આ ઐતિહાસિક યાદીમાં ઉમેરાઈ ગયું છે.