મુંબઈ: મુંબઈના ઇતિહાસમાં અનોખું સ્થાન ધરાવતા ૧૫૦ વર્ષ જૂના સાયન રેલવે સ્ટેશન સાથે સંકળાયેલા મૂલ્યવાન ઐતિહાસિક વારસાને હવે કાળજીપૂર્વક સાચવવામાં આવશે. રેલવેના વધારાના માર્ગિકા પ્રોજેક્ટને કારણે જૂની ઈમારત હટાવવાની અનિવાર્યતા ઊભી થઈ હતી, પરંતુ તે સાથે જ તેમાં રહેલા ૧૯મી સદીના દુર્લભ રેલવે અવશેષોને નષ્ટ થવા દેવાને બદલે સન્માનજનક રીતે સંરક્ષિત કરવાનો મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ તમામ ઐતિહાસિક ચીજવસ્તુઓને હવે મધ્ય રેલવે દ્વારા લોનાવાલા ખાતે આવેલા પ્રખ્યાત વારસો સંકલન કેન્દ્ર (હેરિટેજ સેન્ટર)માં ખસેડવામાં આવી રહી છે.

ઇતિહાસના પાનાંઓ પર નજર કરીએ તો, ભારતની સર્વપ્રથમ પેસેન્જર ટ્રેન ૧૬ એપ્રિલ ૧૮૫૩ના રોજ બોરીબંદરથી થાણે વચ્ચે દોડી ત્યારે સાયન આ ઐતિહાસિક માર્ગનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્ટોપ બન્યું હતું. ત્યારબાદ ૩ નવેમ્બર ૧૮૭૩ના રોજ સાયન રેલવે સ્ટેશનની અધિકૃત શરૂઆત થઈ હતી. પુરાતત્વવિદો અને 'રેલ એન્થુઝિયાસ્ટ સોસાયટી'ની કડક માંગ બાદ રેલવે તંત્રએ તોડકામ કરતા અગાઉ સ્ટેશન પરથી તમામ ઐતિહાસિક વસ્તુઓનું વૈજ્ઞાનિક દસ્તાવેજીકરણ કરીને તેને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢી લીધી હતી. આ કિંમતી વસ્તુઓ વરિષ્ઠ વિભાગીય યાંત્રિક એન્જિનિયરને સુપરત કરવામાં આવી છે.

લોનાવાલાના મ્યુઝિયમમાં કઈ-કઈ વસ્તુઓ જોવા મળશે?

સાયન સ્ટેશનના આ ઇમારતી અવશેષોમાં જીઆઈપીઆર (GIPR) નું અસલ બોધચિહ્ન ધરાવતી ૧૮ ત્રિકોણાકાર કાસ્ટિંગ ગ્રિલ્સ, ૧૮ લાકડાના વક્ર નકશીકામવાળા ભાગો, ટિકિટ બારીની જૂની ફ્રેમ, કાસ્ટ-આયર્ન રૂફ બ્રેકેટ્સ, એન્ટિક ઘંટ અને પ્રાચીન સ્થાપત્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ વસ્તુઓ બ્રિટિશ કાળની એન્જિનિયરિંગ કળાની ઝાંખી કરાવે છે. લોનાવાલાના આ વારસો સંકલન કેન્દ્રમાં અગાઉથી જ બ્રિટિશ કાળની વરાળથી ચાલતી ક્રેન, સ્ટોન ક્રશર અને પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિક એન્જિન જેવી દુર્લભ ચીજો સચવાયેલી છે, જેમાં હવે સાયન સ્ટેશનનો વારસો પણ ઉમેરાશે.

મુંબઈના પરિવહન ઇતિહાસની આ યાદોને જીવંત રાખવા માટે રેલવે પ્રશાસન ભવિષ્યમાં આ તમામ વસ્તુઓને હેરિટેજ ગેલેરીમાં પ્રદર્શિત કરશે, જેથી નવી પેઢી અને ઇતિહાસ પ્રેમીઓ ભારતીય રેલવેના પ્રારંભિક વિકાસના સાક્ષી બની શકે.