નવી દિલ્‍હીઃ ભારત વિશ્વના મુખ્‍ય અર્થતંત્રોમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું અર્થતંત્ર છે. જોકે, દેશનું અર્થતંત્ર કાટના ભયનો સામનો કરી રહ્યું છે જે વાર્ષિક રૂ.૧૪ લાખ કરોડનું નુકસાન કરી રહ્યું છે. આ કાટને દૂર કરવાથી દેશના GDP માં ૧.૫% સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. આનાથી માળખાગત જાળવણી પર સરકારી ખર્ચ વધે છે, રાષ્ટ્રીય સંપત્તિની ઉત્‍પાદકતા ઓછી થાય છે, જાહેર તિજોરી પર બોજ પડે છે અને જાહેર સલામતી, સ્‍થિરતા અને સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ પર અસર પડે છે.

નોમુરાના અહેવાલ મુજબ, કાટના નુકસાનથી ભારતને વાર્ષિક અંદાજે રૂ.૧૪ લાખ કરોડનું નુકસાન થાય છે, જે GDP ના ૪.૩% જેટલું છે. આનું કારણ એ છે કે કાટના કારણે પુલ, હાઇવે, રેલ્‍વે, બંદરો, પાવર ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર, ઇમારતો અને ઔદ્યોગિક સંપત્તિઓનું અકાળ બગાડ થાય છે.

આ અહેવાલ, જે ફક્‍ત ET સાથે શેર કરવામાં આવ્‍યો છે, તેમાં અંદાજ છે કે વીજ ઉત્‍પાદન અને ટ્રાન્‍સમિશન ક્ષેત્રો સૌથી વધુ પ્રભાવિત છે, ત્‍યારબાદ ટેલિકોમ, ઓટોમોટિવ, ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર અને રેલ્‍વેનો સમાવેશ થાય છે. ભારતના કાટ ખર્ચ સરેરાશ કરતા વધારે છે, અને કાટનું જોખમ પણ ઊંચું છે. આ વધતા જતા મેક્રોઇકોનોમિક જોખમનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે, જેની ભવિષ્‍યમાં GDP પર નોંધપાત્ર નકારાત્‍મક અસર પડશે.

અહેવાલ મુજબ, કાટ માળખાગત જાળવણી અને રિપ્‍લેસમેન્‍ટ પર સરકારી ખર્ચમાં વધારો કરે છે. તે રાષ્ટ્રીય સંપત્તિઓની ઉત્‍પાદકતામાં પણ ઘટાડો કરે છે, જાહેર તિજોરી પર બોજ નાખે છે અને જાહેર સલામતી, ટકાઉપણું અને સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગને અસર કરે છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અસરકારક કાટ નિવારણ પગલાં ઞ્‍ઝભ્‍ માં ૧.૫% સુધી વધારો કરી શકે છે.

કાટ લાગવાથી નુકસાન

માળખાકીય સુવિધાઓ ૧૪૧,૬૫૭ ૨.૯, રેલવે ૨૩,૭૮૮ ૨.૮, ટેલિકોમ ૩૮,૩૨૦ ૩.૮, પાવર ૫૩,૮૬૦ ૧૦.૧, ઓટોમોબાઈલ ૮૭,૦૯૮ ૩.૦, યુનાઈટેડ સ્‍ટેટ્‍સ અને જાપાન રાજ્‍ય યુનાઈટેડ સ્‍ટેટ્‍સ અને જાપાનના ઉદાહરણો ટાંકીને, અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ઘણા વિકસિત દેશો તેમની પર્યાવરણીય જરૂરિયાતોના આધારે માળખાગત સુવિધાઓનું વર્ગીકરણ કરે છે અને કાટ નિવારણ પગલાં સ્‍થાપિત કરે છે. જો કે, ભારતમાં આવું નથી. હવામાનની વિવિધ પરિસ્‍થિતિઓ હોવા છતાં, આપણે સામાન્‍ય રીતે સમાન નિયમોનું પાલન કરીએ છીએ.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન ભેજ અને ખારાશ માળખાગત સુવિધાઓના બગાડના દરને વેગ આપે છે. માળખાગત સુવિધાઓની મજબૂતાઈ અને સલામતી સુધારવા માટે, તે કાટ નિવારણ પગલાં ફરજિયાત બનાવવા, નિયમોનો કડક અમલ કરવા અને જાગૃતિ વધારવાની ભલામણ કરે છે. ભારતમાં, લાંબા ગાળાની સંપત્તિની મજબૂતાઈ સુનિﾍતિ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ અપનાવવી જરૂરી છે. આ માટે ભારતીય ધોરણોને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સંરેખિત કરવાની જરૂર છે.

ભારતીય માનક બ્‍યુરો (BIS) ના નિયમો હેઠળ કાટ સંરક્ષણ ફરજિયાત છે અને તેમાં અવરોધકો અને કોટિગ જેવી પદ્ધતિઓનો ઉલ્‍લેખ છે. જો કે, તે સ્‍પષ્ટપણે સ્‍પષ્ટ કરતું નથી કે ચોક્કસ પરિસ્‍થિતિઓમાં કઈ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ કોન્‍ટ્રાક્‍ટરોને સમાધાન માટે છૂટ આપે છે.

રસ્‍તાઓ અને પુલો, ખાસ કરીને કાટ-પ્રભાવિત અને વધુ ટ્રાફિકવાળા વિસ્‍તારોમાં, પાણી, પ્રદૂષણ અને ભારે ભારણના સંપર્કમાં આવે છે, જેના કારણે ઝડપથી બગાડ થાય છે. તેથી, જાનહાનિ અને જાહેર મિલકતને નુકસાન અટકાવવા માટે અસરકારક કાટ સંરક્ષણ જરૂરી છે. આમાં ઝિક કોટિગ, ઇપોક્‍સી કોટિગ, હોટ-ડિપ ગેલ્‍વેનાઇઝેશન અથવા વેધરિગ સ્‍ટીલ જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે. (૪૦.૫૪)