નવી દિલ્હી : ભારતમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોની ફાળવણી માટે હજુ પણ ૧૯૭૧ અને ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરીના આંકડાઓને આધાર માનવામાં આવે છે, જેની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી એક મહત્વપૂર્ણ અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્ત, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચે આ મામલે સ્પષ્ટ વલણ અપનાવતા અરજદારને અરજી પાછી ખેંચવાની મંજૂરી આપી હતી.

અરજદાર નિશાંત ખત્રીએ દલીલ કરી હતી કે ૧૯૭૧ પછી જન્મેલી લગભગ ૭૦% ભારતીય વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ જોખમમાં છે. તેમણે નોઈડા, ગુરુગ્રામ અને મોહાલી જેવા ઝડપથી વિકસતા શહેરી વિસ્તારોનું ઉદાહરણ આપી જણાવ્યું હતું કે વસ્તીમાં થયેલા તોતિંગ વધારા છતાં સંસદીય પ્રતિનિધિત્વ સ્થિર રહ્યું છે, જેના કારણે મતોનું મૂલ્ય ઘટ્યું છે.

ન્યાયાલયનું અવલોકન: "મત આપવાના અધિકાર અને સીમાંકન અલગ વિષય છે"

સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું કોઈ ગામ કયા મતવિસ્તારમાં આવે છે તેનાથી વ્યક્તિના મતદાનના મૂળભૂત અધિકારને કોઈ અસર થાય છે? જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીએ પણ નોંધ્યું હતું કે બંધારણીય માળખાએ રાજ્યો વચ્ચે સમાનતા જાળવી રાખી છે. અદાલતે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "રાજ્યોની તુલનામાં મતોનું મૂલ્ય પાતળું થઈ રહ્યું નથી, કારણ કે સમગ્ર બંધારણીય માળખું રાજ્યો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે."

હવે આગળ શું?

અરજદારે દલીલ કરી હતી કે માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટ જ બંધારણીય સુધારાઓની સમીક્ષા કરી શકે છે, પરંતુ કોર્ટે આ મુદ્દાને 'નીતિવિષયક' ગણાવ્યો હતો. મુખ્ય ન્યાયાધીશે અરજદારને સલાહ આપી હતી કે, "તમે પહેલા સરકાર અથવા યોગ્ય સત્તાવાળાઓ સમક્ષ તમારી રજૂઆત કરો. તમારા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ આ અંગે સુધારો કરવાનું વિચારી શકે છે."

કોર્ટે અરજી ફગાવવાને બદલે તેને પાછી ખેંચવાની પરવાનગી આપી હતી, જેથી અરજદાર કાયદાકીય પ્રક્રિયાના માધ્યમથી યોગ્ય સ્તરે પોતાની વાત રજૂ કરી શકે. આ નિર્ણય લોકશાહીમાં પ્રતિનિધિત્વના સિદ્ધાંતો અને બંધારણીય સુધારાઓના ભાવિ અંગેની ચર્ચાને વધુ વેગ આપશે તેમ માનવામાં આવે છે.