નવી દિલ્‍હી,તા.૧૦: મધ્‍ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્‍તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ઼૧૦૦ ને પાર થવાથી સ્‍થાનિક બજારમાં ચિતા વધી છે. છેલ્‍લા કેટલાક દિવસોથી ચાલુ રહેલા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો ગુરુવારે સવારે પણ ચાલુ રહ્યો. ગુરુવારે સવારે ટ્રેડિગ સેશન દરમિયાન, બ્રેન્‍ટ ક્રૂડના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૦૧ થી ઉપર ગયા અને WTI ક્રૂડ $૯૭ પ્રતિ બેરલની નજીક ટ્રેડ થતું જોવા મળ્‍યું. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારાને કારણે દેશની સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણ પર ભારે નુકસાનનો સામનો કરી રહી છે.ભારતની ઓઇલ માર્કેટિગ કંપનીઓ (OMCs) પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર રૂ.૫ અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર રૂ.૨૩ નું નુકસાન કરી રહી છે .અમેરિકા અને ઈરાન વચ્‍ચે વધતા તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $૧૦૦ પ્રતિ બેરલથી વધુ થઈ ગયા છે. ૯ સપ્‍ટેમ્‍બરના રોજ, બ્રેન્‍ટ ક્રૂડના ભાવ છ અઠવાડિયાથી વધુ સમયગાળામાં તેમના ઉચ્‍ચતમ સ્‍તરે પહોંચી ગયા હતા, જે $૧૦૦ પ્રતિ બેરલના આંકને પાર કરી ગયા હતા. સંઘર્ષ પહેલા, ભાવ $૭૦-૭૫ પ્રતિ બેરલની આસપાસ ફરતા હતા.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આ અચાનક વધારો તેલ અને ગેસ કંપનીઓ (OMCs) ની નાણાકીય સ્‍થિતિ પર નકારાત્‍મક અસર કરે તેવી અપેક્ષા છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં તીવ્ર વધારા છતાં ઇંધણના ભાવ સ્‍થિર રહ્યા છે. રિટેલ ઇંધણના ભાવમાં છેલ્‍લે મે મહિનામાં સુધારો કરવામાં આવ્‍યો હતો, જ્‍યારે પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર રૂ.૭.૩૫ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર રૂ.૭.૫૩ નો વધારો ચાર હપ્તામાં કરવામાં આવ્‍યો હતો.

ICRA ના કોર્પોરેટ રેટિગ્‍સના સિનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્‍ટ અને કો-ગ્રુપ હેડ પ્રશાંત વશિષ્ઠે જણાવ્‍યું હતું કે, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્‍ચે વધતી જતી દુશ્‍મનાવટને કારણે, બ્રેન્‍ટ ક્રૂડના ભાવ આજે પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ ને વટાવી ગયા છે, અને ભારતીય ક્રૂડ ઓઇલ બાસ્‍કેટ પ્રતિ બેરલ લગભગ ઼૧૦૯ પર ટ્રેડ કરી રહી છે. સપ્‍ટેમ્‍બર મહિનાના અત્‍યાર સુધીના સરેરાશ ભાવે, પેટ્રોલ પર માર્કેટિગ માર્જિન (-) રૂ.૫ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ પર (-) રૂ.૨૩ પ્રતિ લિટર છે, જ્‍યારે સ્‍થાનિક LPG પર અંડર-રિકવરી રૂ.૨૦૦ પ્રતિ સિલિન્‍ડર છે.

વશિષ્ઠનો અંદાજ છે કે જો વર્તમાન ભૂ-રાજકીય પરિસ્‍થિતિ ચાલુ રહેશે, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધુ વધશે, અને ચીન સહિત કેટલાક દેશો, ઘટતા જતા ભંડારને કારણે તેમની તેલ ખરીદીમાં વધારો કરી શકે છે. વધેલી ઉર્જા કિમતોએ ખાસ કરીને ભારતને અસર કરી છે, જે વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકારોમાંનો એક છે. ભારત તેની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતોના આશરે ૯૦ ટકા અને તેની કુદરતી ગેસ જરૂરિયાતોના ૫૦ ટકા આયાત કરે છે.

ઓઇલ મંત્રાલયના પેટ્રોલિયમ પ્‍લાનિગ એન્‍ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC) અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (૨૦૨૬-૨૭) ના પ્રથમ ચાર મહિના (એપ્રિલ-જુલાઈ) માં ભારતનું ક્રૂડ ઓઇલ આયાત બિલ ૫૬.૫ ટકા વધીને $૬૩.૪ બિલિયન થયું છે.

એપ્રિલથી જુલાઈ ૨૦૨૬-૨૭ ના સમયગાળા દરમિયાન આયાત વોલ્‍યુમમાં કોઈ ફેરફાર થયો ન હોવા છતાં આયાત બિલમાં આ તીવ્ર વધારો થયો છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ૮૧.૫ મિલિયન ટનની તુલનામાં ૮૧.૯ મિલિયન ટન હતો.

તે જ સમયે, આ સમયગાળા દરમિયાન ચોખ્‍ખું તેલ અને ગેસ બિલ ૪૦.૩ ટકા વધીને $૫૭.૮ બિલિયન થયું. પﾍમિ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે ભારત પણ પુરવઠા સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

ભારતીય રિફાઇનર્સ તેમના વૈવિધ્‍યકરણ પ્રયાસોને વધુ ગાઢ બનાવવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે, સ્‍થાનિક માંગને પહોંચી વળવા માટે ઊર્જા ખરીદી માટે રશિયા, બ્રાઝિલ અને કેટલાક આફ્રિકન દેશો પર ભારે આધાર રાખે છે, રિફાઇનરીના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ બિઝનેસ સ્‍ટાન્‍ડર્ડને જણાવ્‍યું.

કંપનીઓના માર્કેટિગ માર્જિન નેગેટિવ

લાંબા સમયથી છૂટક ભાવમાં કોઈ ફેરફાર ન થતાં, કંપનીઓના માર્કેટિગ માર્જિન સંપૂર્ણપણે નકારાત્‍મક ક્ષેત્રમાં ગયા છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં સતત વધારો પﾍમિ એશિયામાં વધતા તણાવ અને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્‍ચે ચાલી રહેલા તણાવને કારણે છે. વધુમાં, હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ દ્વારા તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવાના ભયે વૈશ્વિક બજારમાં અનિﾍતિતા ઊભી કરી છે. OPEC+ દેશો દ્વારા ઉત્‍પાદન મર્યાદિત કરવાના નિર્ણયથી પણ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા સ્‍તરે રહ્યા છે.

ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર દેશ છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના ૮૮ ટકાથી વધુ અન્‍ય દેશોમાંથી આયાત કરે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાથી ભારતના આયાત બિલમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. માહિતી અનુસાર, એપ્રિલ અને જુલાઈ વચ્‍ચે દેશના તેલ આયાત બિલમાં ૫૬ ટકાનો વધારો થયો છે, જે $૬૩.૪ બિલિયન સુધી પહોંચ્‍યો છે. આનાથી ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ વધ્‍યું છે અને દેશની વેપાર ખાધ વધી છે.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાની અસર ફક્‍ત તેલના ભાવ સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. તે ઉડ્ડયન, ટાયર, કેમિકલ, લોજાિસ્‍ટિક્‍સ અને FMCG કંપનીઓ માટે ઉત્‍પાદન ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે. જેમ જેમ માલવાહક અને ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘુ થશે તેમ તેમ રોજિદા વસ્‍તુઓના ભાવ પણ વધશે. આનાથી સામાન્‍ય માણસના ખિસ્‍સા પર અસર પડશે અને દેશમાં છૂટક ફુગાવામાં વધારો થઈ શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો રિઝર્વ બેંકની નીતિને મોટો ફટકો આપી શકે છે. નિષ્‍ણાતો માને છે કે જો લાંબા સમય સુધી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઼૧૦૦ થી ઉપર રહેશે, તો ફુગાવો નિયંત્રણ બહાર થઈ શકે છે