જમ્મુ, તા. ૧૮: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સતત સાત શિયાળામાં સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદ અને હિમાચ્છાદનમાં થતા ફેરફારોએ લાંબા ગાળાની જળસુરક્ષા અંગે ચિંતા ઊભી કરી છે. શિયાળામાં ઊંચા પર્વતો ઉપર જમા થતો બરફ ગરમ મહિનાઓમાં નદીઓ અને અન્ય જળસ્રોતોને પાણી પૂરું પાડે છે. તેમાં ઘટાડો થતાં મોસમી જળઉપલબ્ધતા પ્રભાવિત થવાની આશંકા છે.

‘ક્લાઇમેટ’ સામયિકમાં વર્ષ ૨૦૨૫માં પ્રકાશિત ઉપગ્રહ આધારિત અભ્યાસ મુજબ, જમ્મુ-કાશ્મીરનો બરફાચ્છાદિત વિસ્તાર વર્ષ ૨૦૦૦ના ૨૨,૨૬૧.૨૧ ચોરસ કિલોમીટરથી ઘટીને વર્ષ ૨૦૨૪માં ૧૫,૨૭૫.૭૫ ચોરસ કિલોમીટર રહ્યો હતો. આ લગભગ ૩૧.૪ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.

સ્વતંત્ર હવામાન આગાહીકાર ફૈઝાન આરિફના આંકડા અનુસાર, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ દરમિયાન સામાન્ય ૨૮૪.૯ મિલીમીટરની સામે માત્ર ૧૦૦.૬ મિલીમીટર વરસાદ નોંધાયો હતો, એટલે કે લગભગ ૬૫ ટકાની ઘટ રહી હતી. ફેબ્રુઆરીમાં સામાન્ય ૧૩૦.૪ મિલીમીટર સામે માત્ર ૧૪.૨ મિલીમીટર વરસાદ પડતાં ઘટ લગભગ ૮૯ ટકા રહી હતી.

જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં ‘મૌસમ’ સામયિકમાં પ્રકાશિત અન્ય અભ્યાસે પણ પસંદ કરાયેલાં કેન્દ્રોમાં વાર્ષિક વરસાદના ઘટાડા તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. બરફ ઓગળવાના પ્રમાણ અને સમયમાં અનિશ્ચિતતા વધવાથી બાગાયત, ડાંગરની ખેતી, ભૂગર્ભજળના પુનર્ભરણ અને ઝરણાંને અસર થઈ શકે છે. લાંબો સૂકો સમય પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા ઉપર પણ દબાણ વધારી શકે છે.

જોકે આ પુરાવા કાશ્મીરની નદીઓ સુકાઈ જવાની આગાહી કરતા નથી; તે જળચક્રની વિશ્વસનીયતા સામે ઊભા થતા પડકારો દર્શાવે છે.