મુંબઈ : ભારતીય કોર્પોરેટ ઇતિહાસના સૌથી મોટા અને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદોમાંના એક એવા ટાટા સન્સ (Tata Sons) અને શાપૂરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપ વચ્ચેના હિસ્સા (Stake) ના વિવાદનો આખરે એક મોટો અને સંતોષકારક ઉકેલ આવવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. બંને દિગ્ગજ બિઝનેસ પરિવારો ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપનીમાં એસપી ગ્રુપના હિસ્સાના એક ભાગનું મુદ્રીકરણ (Monetisation) કરવા માટે એક વિશેષ અને નવી યોજના પર ગંભીરતાથી ચર્ચા કરી રહ્યા છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યારે ટેબલ પર જે સૌથી મોટો પ્રસ્તાવ છે તે 'શેર સ્વેપ' (Share Swap) વ્યવસ્થા છે. આ અંતર્ગત શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપ ટાટા સન્સમાં પોતાના મલ્ટી-બિલિયન ડોલર હિસ્સાનો એક ભાગ ટાટા સન્સને પરત આપશે અને તેના બદલામાં ટાટા સન્સ દ્વારા તેમને શેરબજારમાં લિસ્ટેડ અન્ય જાણીતી ટાટા કંપનીઓ (જેમ કે TCS, ટાટા મોટર્સ વગેરે) ના કિંમતી શેરનો આખો પોર્ટફોલિયો ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે. આ માસ્ટરસ્ટ્રોકથી ટાટા સન્સ પર કોઈ વધારાનું દેવું પણ નહીં ચડે અને એસપી ગ્રુપને રોકડની તંગીમાંથી મોટી રાહત મળશે.

દેવાના ડુંગરને ઓગળવા SP ગ્રુપ ૭% હિસ્સો વેચવા આતુર

શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપ હાલમાં ટાટા સન્સમાં કુલ ૧૮.૩૭% ની વિશાળ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ધરાવે છે. પરંતુ, હાલમાં ગ્રુપ પર આશરે રૂ. ૬૦,૦૦૦ કરોડનું જંગી દેવું હોવાથી, તેઓ પોતાના દેવાના બોજને તાત્કાલિક ઘટાડવા માટે ટાટા સન્સના પોતાના કુલ હોલ્ડિંગમાંથી લગભગ ૭% હિસ્સાનું મુદ્રીકરણ કરવા માંગે છે. ગ્રુપે પોતાની નાણાકીય જવાબદારીઓ ઘટાડવા માટે મોટા પાયે રિફાઇનાન્સિંગ પ્રોગ્રામ શરૂ પણ કરી દીધો છે અને તેના પ્રથમ તબક્કામાં રૂ. ૨૧,૫૦૦ કરોડની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાઓ મેળવી લીધી છે. આ પેકેજમાં ત્રણ વર્ષના રૂપી બોન્ડ દ્વારા રૂ. ૧૫,૨૦૦ કરોડ અને ડોલર બોન્ડ દ્વારા લગભગ ૬૫૦ મિલિયન ડોલર એકત્રિત કરાશે, જે ૨૦ જુલાઈ સુધીમાં પૂર્ણ થવાની પ્રબળ સંભાવના છે.

મૂલ્યાંકન (Valuation) હજુ પણ સૌથી મોટો પડકાર

આ પ્રસ્તાવિત શેર સ્વેપ માળખું બંને પક્ષો માટે વિન-વિન (Win-Win) સિચ્યુએશન જેવું છે, પરંતુ આ વાટાઘાટોમાં હજુ પણ ટાટા સન્સનું વાસ્તવિક મૂલ્ય નક્કી કરવું એ એક મોટો પડકાર બનેલું છે. ટાટા સન્સ એ શેરબજારમાં લિસ્ટેડ કંપની નથી (Unlisted Company), જેના કારણે તેના પ્રતિ શેરનું બજાર મૂલ્ય સચોટ રીતે આંકવું મુશ્કેલ છે.

એક અંદાજ મુજબ, ટાટા ગ્રુપની ૧૬ લિસ્ટેડ કંપનીઓનું કુલ સંયુક્ત બજાર મૂડીકરણ (Market Cap) આશરે રૂ. ૨૫.૨૮ લાખ કરોડ જેટલું મોટું છે, જેમાંથી માત્ર ટાટા સન્સનું જ હોલ્ડિંગ મૂલ્ય રૂ. ૧૧.૯ લાખ કરોડ આંકવામાં આવ્યું છે. આ અસાધારણ આંકડાઓને કારણે કઈ લિસ્ટેડ કંપનીના કેટલા શેર આપવા, તેના પર બંને પક્ષોના એક્સપર્ટ્સ સતત ગણતરીઓ કરી રહ્યા છે.

મહા-બેઠકોનો દોર શરૂ: નોએલ ટાટા અને શાપૂર મિસ્ત્રી આમને-સામને

આ ઐતિહાસિક કરારને આખરી ઓપ આપવા માટે બંને પક્ષના સર્વોચ્ચ નેતાઓ મેદાને ઉતર્યા છે. આ હાઇ-પ્રોફાઇલ ચર્ચાઓમાં ટાટા ટ્રસ્ટના નવા ચેરમેન નોએલ ટાટા, એસપી ગ્રુપના ચેરમેન શાપૂર મિસ્ત્રી અને ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરન પોતે સીધી દેખરેખ રાખી રહ્યા છે અને બંને ગ્રુપના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સતત ફોલો-અપ બેઠકો કરી રહ્યા છે.

એસપી ગ્રુપ લાંબા સમયથી દલીલ કરતું આવ્યું છે કે ટાટા સન્સનું આઈપીઓ (IPO) દ્વારા શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ કરવું એ જ રોકાણકારો માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે, જો કે ટાટા ટ્રસ્ટ્સ હંમેશા તેની વિરુદ્ધ રહ્યું છે. તાજેતરમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના અપર-લેયર NBFCs માટેના કડક નિયમો બાદ ટાટા સન્સના આઈપીઓની અટકળોએ જોર પકડ્યું હતું, પરંતુ હજુ સુધી તેની કોઈ સત્તાવાર સમયરેખા જાહેર થઈ નથી. જો આ શેર સ્વેપ ડીલ સફળ રહેશે, તો તે ભારતીય કોર્પોરેટ જગતની સૌથી મોટી અને સૌથી શાંતિપૂર્ણ પતાવટ સાબિત થશે.