કિવ : રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ જંગમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા ત્રણ દિવસના યુદ્ધવિરામનો સમય પૂરો થતા જ પરિસ્થિતિ ફરી વણસી છે. મંગળવાર અને બુધવારની વહેલી સવારે રશિયાએ સેંકડો ડ્રોન, ગાઈડેડ બોમ્બ અને મિસાઈલો વડે યુક્રેનના આકાશને ઘેરી લીધું હતું. આ હુમલાઓમાં કુલ ૧૨ નિર્દોષ નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. આ ઘટનાક્રમે એ પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે શું આધુનિક રાજદ્વારી દુનિયામાં 'યુદ્ધવિરામ'નો અસલી હેતુ હવે ખોવાઈ ગયો છે?

રાજદ્વારી સાધન કે માત્ર દેખાડો?

વિશ્લેષકોના મતે, ટ્રમ્પ યુગમાં યુદ્ધવિરામ હવે લાંબા ગાળાના શાંતિ સમાધાનની પ્રસ્તાવનાને બદલે માત્ર એક 'પ્રદર્શનકારી સાધન' બની ગયું છે. ઇતિહાસમાં યુદ્ધવિરામનો ઉપયોગ વર્ષોની વાટાઘાટો પછી કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટે થતો હતો, પરંતુ વર્તમાનમાં તે મીડિયા સાયકલને મેનેજ કરવા અને વાયરલ ક્ષણો ઉભી કરવા માટે વપરાતું શસ્ત્ર બની ગયું હોય તેવું લાગે છે. નોટ્રે ડેમ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર માધવ જોશીએ જણાવ્યું છે કે સફળ શાંતિ કરાર માટે સરેરાશ ૧,૫૭૦ દિવસના ટેકનિકલ શ્રમની જરૂર હોય છે, જ્યારે હાલના કરારોમાં કોઈ મજબૂત રાજકીય પાયો કે સ્વતંત્ર દેખરેખનો અભાવ જોવા મળે છે.

મધ્ય પૂર્વમાં પણ સમાન સ્થિતિ

યુદ્ધવિરામનું આ નવું 'મોડેલ' માત્ર યુક્રેન પૂરતું મર્યાદિત નથી. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના તણાવમાં પણ ટ્રમ્પની 'ચેતવણી' પછી લડાઈ અટકી હતી, પરંતુ હજુ પણ છૂટાછવાયા હુમલાઓ ચાલુ છે. સોમવારે ટ્રમ્પે પોતે સ્વીકાર્યું હતું કે આ યુદ્ધવિરામ અત્યારે "લાઈફ સપોર્ટ" પર છે. રાજકીય નેતાઓ માટે આ પ્રકારના ટૂંકા ગાળાના કરારો મીડિયાનું ધ્યાન ખેંચવા માટે અનુકૂળ રહે છે, પરંતુ જમીની સ્તરે તેનાથી માનવીય સંકટ ઓછું થતું નથી.

શાંતિ પ્રક્રિયા પર જોખમ

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના તાજેતરના હુમલાઓ બતાવે છે કે યુદ્ધવિરામ દરમિયાન પણ લડાઈના મોરચે વાસ્તવિક વિરામ ક્યારેય આવ્યો જ નહોતો. વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો યુદ્ધવિરામને ગંભીર શાંતિ પ્રક્રિયાથી અલગ કરવામાં આવશે, તો તે માત્ર યુદ્ધની મશીનરીને રિચાર્જ કરવાનો સમય આપશે, કાયમી શાંતિ લાવવા માટે નહીં. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બદલાતા રાજદ્વારી વ્યાકરણને કારણે હવે યુદ્ધ રોકવાની પરંપરાગત પદ્ધતિઓ સામે મોટા સવાલો ઉભા થયા છે.