જયપુર : રાજસ્થાનના આરોગ્ય તંત્ર અને સરકારી હોસ્પિટલોની સુવિધાઓ સામે ફરી એકવાર ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. રાજ્યમાં સરકારી હોસ્પિટલોમાં ડિલિવરી દરમિયાન થતા માતાઓના મૃત્યુઆંક (Maternal Mortality) નો ભયાનક સિલસિલો અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. કોટા અને બિકાનેરની હોસ્પિટલોમાં થયેલા વિવાદ બાદ, હવે છેલ્લા માત્ર છ દિવસની અંદર રાજસ્થાનના ભિલવારા અને બાંસવાડા જિલ્લાની સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ નવ સગર્ભા મહિલાઓના મોત નિપજતા સમગ્ર રાજ્યમાં ભારે હાહાકાર મચી ગયો છે અને તબીબી આલમમાં ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે.

મળતી ચોંકાવનારી વિગતો અનુસાર, ભીલવારાની પ્રતિષ્ઠિત મહાત્મા ગાંધી હોસ્પિટલમાં છેલ્લા છ દિવસમાં પાંચ પ્રસૂતા મહિલાઓએ દમ તોડ્યો છે, જ્યારે છેલ્લા ચાર દિવસની અંદર બાંસવાડાની સરકારી હોસ્પિટલમાં ચાર સગર્ભા સ્ત્રીઓના કરૂણ મોત નોંધાયા છે. ભીલવારામાં મૃત્યુ પામેલી તમામ પાંચેય અને બાંસવાડાની બે મહિલાઓનું ઓપરેશન એટલે કે સી-સેક્શન (C-Section) કરવામાં આવ્યું હતું, જે બાદ અચાનક તેમની તબિયત નાજુક બનતા તાત્કાલિક મેડિકલ આઈસીયુ (ICU) માં ખસેડવામાં આવી હતી, પરંતુ અથાહ પ્રયાસો છતાં ડોક્ટરો તેમનો જીવ બચાવી શક્યા નહોતા.

હોસ્પિટલ વહીવટીતંત્રનો બચાવ: "દર્દીઓ છેલ્લી ઘડીએ ગંભીર હાલતમાં આવ્યા હતા"

સારવારમાં કોઈ પણ પ્રકારની મેડિકલ બેદરકારી હોવાનો સખત ઈનકાર કરતા ભીલવારાની મહાત્મા ગાંધી હોસ્પિટલના પીએમઓ (PMO) ડૉ. અરુણ ગૌરે જણાવ્યું હતું કે, "ગ્રામીણ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાંથી સગર્ભા સ્ત્રીઓ જ્યારે છેલ્લી ઘડીએ અત્યંત ગંભીર સ્થિતિમાં જિલ્લા મુખ્યાલયની હોસ્પિટલમાં આવે છે ત્યારે જોખમ વધી જાય છે. અમારા પ્રાથમિક તારણો મુજબ, બધી જ મૃતક મહિલાઓના મોતના કારણો તબીબી દ્રષ્ટિએ તદ્દન અલગ-અલગ છે."

ડૉક્ટરોના રિપોર્ટ મુજબ મોતના જુદા જુદા કારણો:

·         કેસ ૧: મહિલાને પ્રસૂતિની પીડા નહોતી પરંતુ તે ગંભીર ‘જઠરાંત્રિય આઘાત’ (Gastrointestinal Shock) માં હતી.

·         કેસ ૨: મહિલા દર્દીને અચાનક હૃદયરોગનો તીવ્ર હુમલો (Heart Attack) આવ્યો હતો.

·         કેસ ૩: ઓપરેશન બાદ સામાન્ય રીતે થતા લોહી ગંઠાઈ જવાના કારણે એટલે કે ‘થ્રોમ્બોએમ્બોલિઝમ’ (Thromboembolism) થી મોત થયું.

·         બાકીના બે કેસ: ડિલિવરી પછી અતિશય રક્તસ્ત્રાવ થવાની ગંભીર બીમારી એટલે કે પીપીએચ (PPH - Postpartum Hemorrhage) ના કારણે લોહી વહી જતાં મોત નીપજ્યા હતા.

ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ સમિતિઓ મેદાને: ઇન્ફેક્શન કે દવાની આડઅસર?

ભીલવારાના કલેક્ટર જસમીત સિંહ સંધુએ આ ઘટના અંગે સંવેદનશીલતા દાખવતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જે દર્દીઓ પહેલાથી જ અત્યંત ગંભીર લક્ષણો સાથે અન્ય નાની હોસ્પિટલોમાંથી રેફર થઈને આવ્યા હોય, તેના માટે માત્ર હોસ્પિટલને જ દોષી ઠેરવવી યોગ્ય નથી. આમ છતાં, આ પાંચેય મોતના કારણોની ઊંડી તપાસ કરવા માટે એક સ્પેશિયલ ‘રાજ્ય-સ્તરીય મેડિકલ ટીમ’ ની રચના કરવામાં આવી છે.

બીજી તરફ, બાંસવાડાના જિલ્લા કલેક્ટર ડૉ. ઇન્દ્રજીત યાદવે જણાવ્યું કે ત્યાં થયેલા ચાર મોતોની તપાસ માટે ૫ વરિષ્ઠ તબીબોની એક વિશેષ સમિતિ બનાવી દેવાઈ છે. ઓપરેશન થિયેટર (OT) માં કોઈ જોખમી બેક્ટેરિયા કે ચેપ (Infection) તો નથી ફેલાયો ને, તે જાણવા માટે ત્યાંથી નમૂના (Samples) લેવાયા છે. આ સાથે જ, ઓપરેશન વખતે અપાતી એનેસ્થેસિયાની કોઈ દવાની આડઅસર (Drug Reaction) થઈ છે કે કેમ, તે જાણવા માટે એનેસ્થેસિયોલોજિસ્ટના રિપોર્ટ અને દર્દીઓના જૂના મેડિકલ ઇતિહાસની બારીકાઈથી તપાસ ચાલી રહી છે. આ ઘટના બાદ ગરીબ પરિવારોમાં ભારે આક્રોશ જોવા મળી રહ્યો છે.