નવી દિલ્હી: રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને નવી દિલ્હીથી યુરોપના લોકોને સીધો સંદેશ આપતાં “રશિયા ક્યારેય તમારો દુશ્મન નહોતો અને બનશે પણ નહીં” એવું કહ્યું હોવાનો લાંબો સંદેશ સામાજિક માધ્યમોમાં ઝડપથી પ્રસરી રહ્યો છે. જોકે ઉપલબ્ધ સત્તાવાર નિવેદનો, પુતિનના દિલ્હી કાર્યક્રમના અહેવાલો અને જૂની હકીકત તપાસમાં આ લખાણ પુતિનના આજના સંબોધનનું નહીં પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૫થી ફરતું બનાવટી લખાણ હોવાનું સામે આવ્યું છે.

વાયરલ લખાણમાં રશિયાને યુરોપની જમીન, સંપત્તિ કે કાચા માલની જરૂર ન હોવાનું, દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં નાઝીઓને હરાવવા રશિયાએ બે કરોડ લોકો ગુમાવ્યા હોવાનું, કોરોના મહામારી તથા યુરોપની કુદરતી આફતો દરમિયાન રશિયાએ મદદ કરી હોવાનું અને યુરોપના સાચા દુશ્મનો તેના નેતાઓ હોવાનું પુતિનના નામે જણાવાયું છે.

આ જ લખાણ માર્ચ, ૨૦૨૫ દરમિયાન “ક્રોએશિયાની ચેનલ-૪ ઉપર પુતિનનું સંબોધન” એવા દાવા સાથે અનેક દેશોમાં ફેલાયું હતું. પરંતુ ક્રોએશિયાની સંભવિત સરકારી પ્રસારણ ચેનલના સંગ્રહમાં આવું કોઈ સંબોધન કે મુલાકાત મળી નહોતી. રશિયન રાષ્ટ્રપતિના સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં પણ આવું ભાષણ નોંધાયેલું નહોતું. એપ્રિલ અને મે, ૨૦૨૫ દરમિયાન થયેલી તપાસમાં ભાષણ અને તેના પ્રસારણનો દાવો બંને બનાવટી ગણાવવામાં આવ્યા હતા. જૂના વાયરલ દાવાની હકીકત તપાસ

દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં થયેલી જાનહાનિ અંગે પણ વાયરલ લખાણ અધૂરી છાપ ઊભી કરે છે. આશરે બે કરોડનો આંકડો જૂના સોવિયેતકાળનો અંદાજ હતો. હાલ સામાન્ય રીતે લગભગ બે કરોડ સિત્તેર લાખ સોવિયેત નાગરિકોનાં મૃત્યુનો અંદાજ સ્વીકારાય છે. તેમાં રશિયા ઉપરાંત યુક્રેન, બેલારુસ, કઝાકિસ્તાન અને તત્કાલીન સોવિયેત સંઘનાં અન્ય પ્રજાસત્તાકોના સૈનિકો તથા નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. તેથી સમગ્ર બલિદાનને માત્ર રશિયાનું ગણાવવું ઐતિહાસિક રીતે યોગ્ય નથી.

રશિયાએ વર્ષ ૨૦૨૦માં કોરોના મહામારી દરમિયાન ઇટાલીને તબીબી ઉપકરણો, નિષ્ણાતો અને સૈન્ય વિમાનો મારફત મદદ મોકલી હતી—આ હકીકત સાચી છે. પરંતુ કેટલાક સાચા પ્રસંગો અને રાજકીય અભિપ્રાયોને એકત્ર કરીને તૈયાર કરાયેલું આખું લખાણ પુતિનનું સત્તાવાર ભાષણ બની જતું નથી.

આજે નવી દિલ્હીમાં બ્રિક્સ વ્યાપાર મંચ પર પુતિને વાસ્તવમાં કહ્યું હતું કે દુનિયામાં ઊંડાં માળખાકીય પરિવર્તનો થઈ રહ્યાં છે અને પરંપરાગત પશ્ચિમી વિકાસકેન્દ્રોની જગ્યાએ નવાં વિકાસકેન્દ્રો ઊભાં થઈ રહ્યાં છે. તેમણે બ્રિક્સની વ્યવસ્થા કોઈ દેશને અલગ પાડવા માટે નહીં, પરંતુ સભ્ય દેશોના રાષ્ટ્રીય હિતો, વેપાર, ઊર્જા, ખાદ્ય સુરક્ષા, ટેકનોલોજી અને માળખાકીય સહકારને આગળ વધારવા માટે હોવાનું જણાવ્યું.

પુતિને પશ્ચિમી પ્રતિસ્પર્ધીઓ પોતાની જૂની આગેવાની ફરી મેળવવા પ્રતિબંધો, ગૌણ પ્રતિબંધોની ધમકીઓ, પરિવહન માર્ગોમાં અવરોધ અને ઔદ્યોગિક તથા પુરવઠા સુવિધાઓ ઉપર હુમલા જેવા “કદરૂપા ઉપાયો” અપનાવતા હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે રશિયા અને તેના ભાગીદારો આખી દુનિયા સાથે સહકાર માટે તૈયાર છે તથા બ્રિક્સ નવી અને ટકાઉ વૈશ્વિક વિકાસ વ્યવસ્થા ઊભી કરી શકે છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદી સાથેની બેઠકમાં પશ્ચિમ એશિયા અને કાળા સમુદ્રના સંઘર્ષ, દરિયાઈ વેપાર તથા ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અંગે ચર્ચા થઈ હતી. મોદીએ ફરી કહ્યું કે યુદ્ધનો ઉકેલ સંવાદ અને રાજદ્વારીથી જ આવી શકે છે તથા શાંતિપ્રયાસોમાં ભારત મદદ કરવા તૈયાર છે. બંને નેતાઓએ રાજકીય, આર્થિક, સંરક્ષણ, ઊર્જા, અવકાશ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોની સમીક્ષા કરીને વર્ષ ૨૦૩૦ સુધી દ્વિપક્ષીય વેપાર ૧૦૦ અબજ ડૉલર સુધી લઈ જવાનો સંકલ્પ દોહરાવ્યો.

આથી, “રશિયા તમારો દુશ્મન નથી”વાળો વિચાર પુતિનનાં અન્ય નિવેદનો સાથે અમુક અંશે મળતો આવી શકે, પરંતુ આપેલું સમગ્ર લખાણ દિલ્હીથી યુરોપને અપાયેલું આજનું સત્તાવાર સંબોધન નથી. તેને પુતિનના સીધા શબ્દો તરીકે પ્રકાશિત કરવાને બદલે જૂના બનાવટી વાયરલ સંદેશ તરીકે રજૂ કરવું જ હકીકતસંગત રહેશે