નવી દિલ : દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે તાજેતરમાં યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પરના નિયંત્રણો વચ્ચે એક અત્યંત રોચક અને ઓછી જાણીતી ટેકનોલોજી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. ચર્ચા છે કે કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ મોબાઇલ નેટવર્ક, Wi-Fi કે 4G/5G ઇન્ટરનેટ વગર જ એકબીજા સાથે સંપર્કમાં રહેવા માટે વિશેષ ઑફલાઇન મેસેજિંગ એપ્લિકેશન્સ (Offline Messaging Apps) નો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા. દિલ્હી પોલીસ હાલમાં IPDR અને CCTV ફૂટેજ દ્વારા આ વાતની ટેકનિકલ તપાસ કરી રહી છે.

સિમ નેટવર્ક વગર મેસેજ કેવી રીતે મોકલાય?

સામાન્ય રીતે કોઈપણ મેસેજિંગ એપ (જેમ કે વોટ્સએપ કે ટેલિગ્રામ) નો ઉપયોગ કરવા માટે મોબાઇલ ટાવર અથવા સક્રિય ઇન્ટરનેટ કનેક્શન જરૂરી હોય છે. પરંતુ આ વિશેષ એપ્સ બ્લૂટૂથ લો એનર્જી (BLE) અને મેશ નેટવર્ક (Mesh Network) તકનીક પર કામ કરે છે.

·         સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?: આ ટેકનોલોજીમાં મેસેજ કોઈ મધ્યસ્થ સર્વર કે સેલ્યુલર ટાવર પર નથી જતો. જો ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેલા બે કે તેથી વધુ લોકોના ફોનમાં આ એક સરખી એપ ડાઉનલોડ થયેલી હોય, તો બ્લૂટૂથની મદદથી બંને ઉપકરણો સીધા એકબીજા સાથે કનેક્ટ થઈ જાય છે.

·         રિલે (Relay) પ્રોટોકોલ: જો મેસેજ મેળવનાર વ્યક્તિ દૂર હોય, તો વચ્ચે રહેલા અન્ય યુઝર્સના ફોન 'રિલે સેન્ટર' (સાંકળ) તરીકે કામ કરે છે. મેસેજ એક ફોનથી બીજા, બીજાથી ત્રીજા ફોન સુધી ટ્રાન્સમિટ થઈને યોગ્ય વ્યક્તિ સુધી પહોંચી જાય છે.

જેક ડોર્સીની 'બિટચેટ' (BitChat) અને તેની વિશેષતા

ઑફલાઇન મેસેજિંગ ક્ષેત્રે હાલમાં 'બિટચેટ' (BitChat) નામની એપ સૌથી વધુ પ્રખ્યાત થઈ છે, જે જુલાઈ ૨૦૨૫ માં X (અગાઉ ટ્વિટર) ના સહ-સ્થાપક જેક ડોર્સી દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.

·         સંપૂર્ણ ગોપનીયતા: આ એપમાં અકાઉન્ટ બનાવવા માટે કોઈ મોબાઇલ નંબર, ઇમેઇલ કે પર્સનલ આઇડીની જરૂર પડતી નથી.

·         મજબૂત મેશ નેટવર્ક: જેટલા વધુ લોકો આ એપનો ઉપયોગ એક જ ભીડવાળી જગ્યાએ કરતા હશે, આ મેશ નેટવર્ક એટલું જ વધુ મજબૂત અને લાંબા અંતર સુધી કામ કરતું બનશે.

દિલ્હી પોલીસ તપાસમાં વ્યસ્ત

પ્રદર્શન દરમિયાન આવી એપ્સ દ્વારા ભીડને એકત્ર કરવા કે સૂચનાઓ આપવા માટે પ્રયાસો થયા હતા કે નહીં, તે અંગે દિલ્હી પોલીસ હાલમાં કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ આપતા પહેલાં તમામ ડિજિટલ પુરાવાઓની ઝીણવટભરી તપાસ કરી રહી છે. જોકે, આ ઘટનાએ આપત્તિ સમય કે નેટવર્ક વગરના વિસ્તારોમાં ઓફલાઇન કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજીની મહત્તા ફરી સાબિત કરી દીધી છે.

મુખ્ય બિંદુઓ (Quick Highlights):

·         નવી તકનીક: 4G/5G કે Wi-Fi વગર બ્લૂટૂથ દ્વારા ઑફલાઇન મેસેજિંગ શક્ય.

·         મેશ નેટવર્ક: વચ્ચે રહેલા ફોન 'રિલે' બનીને આગળ મેસેજ પાસ કરે છે.

·         પોલીસ એક્શન: દિલ્હીના પ્રદર્શનમાં આ ટેકનોલોજીના ઉપયોગ અંગે કાનૂની તપાસ જારી.

·         ગોપનીયતા: આવી એપ્સમાં કોઈ ફોન નંબર કે સર્વર કનેક્શનની જરૂર હોતી નથી.