ચોમાસાનું ‘‘ટાટા - બાય બાય'': ૫૧% દેશ તરસ્યો
સતાવાર ૧૩% ઓછો વરસાદઃ કયાંક ૧૭ વર્ષનો સૌથી ઓછો તો કયાંક ૨૦ વર્ષના સૌથી વધુ વરસાદ : પંજાબમાં ૪૧ ટકા તો રાજસ્થાનમાં ૨૧ ટકા ઓછો વરસાદઃ જળાશયો ખાલી રહેવાથી પાણી અને વિજળીનું સંકટ મોઢુ ફાડશેઃ દેશના ૪૩ જીલ્લાઓમાં ૨૦થી ૭૨% ઓછો વરસાદ
નવી દિલ્હી તા.૧: ૨૦૨૬નું દક્ષિણપﾍમિ ચોમાસું સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત થઈ ગયું છે, પરંતુ ચાર મહિનાના વરસાદના આંકડા દર્શાવે છે કે દેશ ગંભીર પાણી અને ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. સમગ્ર સિઝનમાં સામાન્ય સરેરાશ કરતા માત્ર ૧૩્રુ ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો, ચોમાસાના વરસાદના અસમાન વિતરણને કારણે, દેશના લગભગ ૫૧્રુ ભૂમિ વિસ્તાર દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યો છે. દેશના કેટલાક ભાગોમાં છેલ્લા ૨૦ વર્ષમાં સૌથી વધુ વરસાદ પડ્યો છે, ત્યારે ઘણા રાજ્યો ૧૭ વર્ષમાં સૌથી ખરાબ દુષ્કાળનો સામનો કરી રહ્યા છે.
આ ચોમાસાની ઋતુ દેશભરમાં ૧૩મી સૌથી સૂકી ઋતુ હતી. છેલ્લા ૧૧ વર્ષમાં આ સૌથી વધુ વરસાદ પડ્યો હતો. જોકે, મોસમના અંત પહેલા ભારે વરસાદને કારણે વરસાદની ખાધમાં ૨.૫% નો સુધારો થયો હતો.
૨૦૨૬ની ચોમાસાની ઋતુનો અંત સામાન્ય કરતાં ૧૨.૬% ઓછો વરસાદ સાથે થયો. દેશના ૪૩% જિલ્લાઓમાં ૨૦ થી ૭૨% ઓછો વરસાદ પડ્યો. પંજાબમાં સૌથી વધુ વરસાદની ખાધ ૪૧% રહી. રાજસ્થાનમાં ૨૨% ઓછો વરસાદ પડ્યો. અન્ય નવ રાજ્યોમાં પણ સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ પડ્યો.
પૂર્વ ભારતમાં, ઓડિશામાં સામાન્ય કરતાં ૩૦% વધુ વરસાદ પડ્યો, જ્યારે ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો, જે તેમની વરસાદી ઋતુ માટે જાણીતા છે, તેમાં ૧૯૦૧ પછીનો સૌથી ઓછો વરસાદ નોંધાયો.
૧૯ સપ્ટેમ્બરથી ચોમાસાની વિદાય શરૂ થઈ ગઈ હતી. આગામી બે દિવસમાં, જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશના મોટાભાગના ભાગો, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશના બાકીના ભાગોમાંથી ચોમાસું વિદાય લેવાનું શરૂ કરશે. તે બિહાર, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ અને મહારાષ્ટ્રના કેટલાક ભાગોમાંથી પણ વિદાય લેશે.
જોકે, દક્ષિણ ભારત અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ ચાલુ રહેશે. હવામાન વિભાગ અનુસાર, ૧૦ ઓક્ટોબર સુધીમાં સમગ્ર દેશમાંથી દક્ષિણ પﾍમિ ચોમાસું વિદાય લેશે. ૧૫ ઓક્ટોબર પછી દક્ષિણ અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં ઉત્તરપૂર્વીય ચોમાસું આવવાની ધારણા છે.
ચોમાસાની વિદાય પહેલાં સપ્ટેમ્બરના છેલ્લા અઠવાડિયામાં સામાન્ય કરતાં ૫૦% વધુ વરસાદ પડ્યો હતો. એક અઠવાડિયા પહેલા, ચોમાસાનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં ૧૫% ઓછો હતો, પરંતુ મોસમના અંત સુધીમાં, આ ખાધ ઘટીને ૧૨.૬% થઈ ગઈ હતી.
ચોમાસાના ૧૨૨ દિવસોમાંથી, કોઈને કોઈ હવામાન પ્રણાલી ૭૭ દિવસ સુધી રહી. આના કારણે વરસાદ ચાલુ રહ્યો, જેના કારણે સિઝનના અંતે ખાધ ૧૨.૬% સુધી મર્યાદિત રહી. અલ નીનોને કારણે સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં દુષ્કાળની આશંકા હતી, પરંતુ થોડા રાજ્યો સિવાય પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર નહોતી.
૨૮૨ જિલ્લાઓ, અથવા દેશના ૩૮% ભાગમાં, સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડ્યો. ભારે વરસાદ માટે જાણીતા મેઘાલયમાં પણ સામાન્ય કરતાં ૬૦% ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો.
૨૪ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, દેશના ૧૫૦ મુખ્ય જળાશયોમાં ૧૩૦ અબજ ઘન મીટર (BCM) પાણી ઉપલબ્ધ હતું. તેમની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતા ૧૮૨.૪ BCM છે. આનો અર્થ એ થયો કે જળાશયો તેમની ક્ષમતાના આશરે ૭૧% ભરાઈ ગયા છે. જોકે, ગયા વર્ષ કરતાં પાણીનો ભંડાર ઓછો છે.
કેન્દ્રીય જળ આયોગ (CWC) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, દેશના ૧૭૮ મુખ્ય જળાશયોનું પાણીનું સ્તર ગંભીર સ્થિતિમાં છે
કુલ પાણી સંગ્રહઃ દેશના ૧૭૮ મુખ્ય બંધ તેમની કુલ ક્ષમતાના માત્ર ૭૦.૬૭% ભરાયા છે, જે ગયા વર્ષ કરતા ૨૧% ઓછું અને સામાન્ય સરેરાશ કરતા ૧૧.૫% ઓછું છે.
૨૧ ડેમ અડધા ખાલીઃ દેશના ૨૧ મુખ્ય ડેમ તેમની કુલ ક્ષમતાના ૫૦% કરતા ઓછા ભરેલા છે. આમાંથી પાંચ ડેમ તેલંગાણામાં, ચાર ગુજરાતમાં અને ત્રણ મહારાષ્ટ્રમાં છે.
પ્રાદેશિક અછતઃ દક્ષિણ ભારતના ડેમમાં સામાન્ય કરતાં ૩૩.૨% ઓછું પાણી છે, જ્યારે ઉત્તર ભારતના ડેમમાં ૨૧.૭૨% પાણીનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
મરાઠવાડામાં ગંભીર કટોકટીઃ મરાઠવાડાના ડેમ, જે સામાન્ય રીતે આ સમય સુધીમાં ૮૧% ભરેલા હોય છે, તેમાં માત્ર ૪૬% પાણી બાકી છે. પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે, વહીવટીતંત્રે પહેલાથી જ ૫૦૦ કુવાઓ સંપાદિત કર્યા છે અને ૨૪૬ ટેન્કર તૈનાત કર્યા છે.
દેશના આ મુખ્ય જળાશયો માત્ર પીવાનું અને સિચાઈનું પાણી જ પૂરું પાડતા નથી, પરંતુ દેશની કુલ વીજળીના ૧૧% પાણી પણ જળવિદ્યુતમાંથી ઉત્પન્ન કરે છે
૨૦ મુખ્ય વીજળી ઉત્પન્ન કરતા ડેમમાંથી, પાંચમાં સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછું પાણીનું સ્તર છે.
ઓછા વરસાદને કારણે, જૂન ૨૦૨૬ માં વીજ ઉત્પાદનમાં ૨૧% અને ઓગસ્ટમાં પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં ૧૨% ઘટાડો થયો.
આ જળવિદ્યુત અછતને પહોંચી વળવા માટે, થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સને ચોમાસા દરમિયાન પણ કોલસામાંથી વધારાની વીજળી ઉત્પન્ન કરવી પડી.
અલ નીનો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ સુધી ચાલશે, જેમાં શિયાળો ઓછો અને ઉનાળો વહેલો રહેશે.
વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) અને હવામાનશાષીઓના મતે, આ અસામાન્ય હવામાન પેટર્ન અલ નીનોની અસરોને કારણે છે
અલ નીનોનું શિખરઃ અલ નીનોની પ્રવૃત્તિ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ સુધી ચાલુ રહેવાની ધારણા છે, જેની ટોચ નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં અપેક્ષિત છે.
ગરમ શિયાળોઃ નિષ્ણાત પ્રો. કાર્તિકેય લંકા અનુસાર, આગામી શિયાળા દરમિયાન રાતો સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ રહેશે, ઠંડા મોજાના દિવસો નોંધપાત્ર રીતે ઓછા હશે અને ઉનાળો વહેલો આવશે.
રેકોર્ડ ઉનાળાની શરૂઆતઃ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ એ ૧૯૦૧ પછી દેશમાં પાંચમો સૌથી ગરમ સપ્ટેમ્બર હતો, જ્યારે દક્ષિણ ભારતમાં ૧૯૦૧ પછીનો સૌથી ગરમ સપ્ટેમ્બર મહિનો નોંધાયો હતો.
ઓછા વરસાદ છતાં, પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાન જેવા નહેર સિચાઈ પ્રણાલી ધરાવતા રાજ્યોમાં કટોકટી પ્રમાણમાં હળવી હોઈ શકે છે. જોકે, મરાઠવાડા, વિદર્ભ, પﾍમિ મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાતના બિન-સિચાઈવાળા વિસ્તારોમાં આગામી મહિનાઓમાં પીવાના પાણીની ગંભીર અને કૃષિ કટોકટી વધુ ખરાબ થવાની ધારણા છે
(10:42 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
