વારાણસી, તા.30: ભારતની સંસ્કૃતિમાં કાશી (વારાણસી) ને મોક્ષની નગરી માનવામાં આવે છે, અને આ નગરીના હૃદય સમાન મણિકર્ણિકા ઘાટનું મહત્વ કઈક અલગ જ છે. તાજેતરમાં લેખક અને વિચારક હિંડોલ સેનગુપ્તાએ મણિકર્ણિકા ઘાટની એક એવી રહસ્યમયી અને આધ્યાત્મિક સફર કરાવી છે, જે આપણને જીવન અને મૃત્યુના ચક્ર વિશે ગહન વિચાર કરતા કરી મૂકે છે. આ ઘાટ માત્ર શબના અગ્નિસંસ્કારની જગ્યા નથી, પણ આત્માના પરમાત્મા સાથેના મિલનનું પવિત્ર બિંદુ છે.

જ્યાં અગ્નિ ક્યારેય શમતો નથી

મણિકર્ણિકા ઘાટની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં ચિતાની અગ્નિ ક્યારેય ઓલવાતી નથી. હિંડોલ સેનગુપ્તાએ આ ચર્ચામાં સમજાવ્યું છે કે અહીં થતી ધાર્મિક વિધિઓ આત્માના શાશ્વત ચક્ર અને 'મોક્ષ'ની પ્રાપ્તિનું પ્રતીક છે. હિન્દુ ધર્મમાં એવી માન્યતા છે કે જે વ્યક્તિના અંતિમ સંસ્કાર મણિકર્ણિકા ઘાટ પર થાય છે, તેને સીધો મોક્ષ મળે છે અને તે જન્મ-મરણના ફેરામાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

સંતો અને સાધકોનું આદિ સ્થાન

સદીઓથી આ ઘાટે દુનિયાભરના સંતો, વિદ્વાનો અને જિજ્ઞાસુઓને પોતાની તરફ આકર્ષ્યા છે. અહીંની ભસ્મ, ગંગાની લહેર અને વાતાવરણમાં ગુંજતા મંત્રોમાં એક એવું તત્વજ્ઞાન છુપાયેલું છે જે માનવીને સાંસારિક માયા છોડીને આધ્યાત્મિકતા તરફ વાળે છે. સેનગુપ્તાએ આ ગૂઢ પરંપરાઓ અને પૌરાણિક કથાઓ પર પ્રકાશ ફેંકીને સમજાવ્યું છે કે શા માટે આ સ્થાનને 'મહામશાન' કહેવામાં આવે છે.

મૃત્યુ પ્રત્યેનો દ્રષ્ટિકોણ

સામાન્ય રીતે લોકો મૃત્યુથી ડરતા હોય છે, પરંતુ મણિકર્ણિકા ઘાટ પર મૃત્યુને એક પરિવર્તન તરીકે જોવામાં આવે છે. આ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં ભૌતિક શરીરનો અંત થાય છે અને આધ્યાત્મિક મુક્તિની શરૂઆત થાય છે. હિંડોલ સેનગુપ્તાની આ વિચારપ્રેરક શોધ આપણને જણાવે છે કે ભક્તિ અને સમર્પણ દ્વારા કેવી રીતે મૃત્યુ પર વિજય મેળવીને મોક્ષ તરફ પ્રયાણ કરી શકાય છે. ભારતીય સંસ્કૃતિના આ અતૂટ પાસાને સમજવા માટે મણિકર્ણિકા ઘાટની આ સફર ખરેખર અદ્ભુત છે.