ઇટાનગર, તા.૦૧: ઉત્તર ભારતના ઘણા ભાગો જ્યારે વરસાદની ખેંચનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે દેશના પૂર્વીય છેડે આવેલા અરુણાચલ પ્રદેશમાં કુદરતે રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. અરુણાચલ પ્રદેશના ૧૨ જેટલા જિલ્લાઓમાં ભારે પૂર અને પહાડો તૂટી પડવાની (ભૂસ્ખલન) ઘટનાઓએ હજારો લોકોને વિસ્થાપિત કરી દીધા છે. ખાસ કરીને કી પન્યોર જિલ્લામાં પૂરના કારણે અત્યાર સુધીમાં ત્રણ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે. સેંકડો ઘરો અને સરકારી ઇમારતો પૂરના ધસમસતા પ્રવાહમાં તણાઈ ગઈ છે, રસ્તાઓ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા છે અને સેના તેમજ રાહત એજન્સીઓ દ્વારા યુદ્ધના ધોરણે બચાવ કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે.
પહાડી ઢોળાવ અને ઉછળતી નદીઓ બની આફત
અરુણાચલ પ્રદેશ પૂર્વીય હિમાલયન ક્ષેત્રમાં આવેલું હોવાથી તેની ભૌગોલિક રચના ખૂબ જ જટિલ છે. અહીંના અત્યંત સીધા ઢાળવાળા પર્વતો અને ઊંડી ખીણોના કારણે ચોમાસાનું વરસાદી પાણી ખૂબ જ ઝડપથી નીચે તરફ ધસી આવે છે. સિયાંગ, સુબાનસિરી, કામેંગ, લોહિત અને દિબાંગ જેવી હિમાલયમાંથી નીકળતી મુખ્ય નદીઓ પોતાની સાથે લાખો લીટર પાણીનો પ્રવાહ લઈને આવે છે. ભારે વરસાદ દરમિયાન જ્યારે આ નદીઓ ભયજનક સપાટી વટાવે છે, ત્યારે નીચાણવાળા વિસ્તારો અને ગામડાઓ સંપૂર્ણપણે જળમગ્ન થઈ જાય છે.
અતિ સંવેદનશીલ 'ઝોન-VI' અને ભૂકંપની મોટી અસર
અરુણાચલ પ્રદેશ અત્યાર સુધી સિસ્મિક ઝોન-V (અતિ ભૂકંપ પ્રણવ ક્ષેત્ર) માં આવતું હતું, પરંતુ અપડેટેડ રાષ્ટ્રીય ઝોનેશન ફ્રેમવર્ક અનુસાર હવે તેને વધુ ખતરનાક એવા ઝોન-VI (Zone VI) ના ભાગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ થાય કે આ હિમાલયન પટ્ટો ટેક્ટોનિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત નાજુક અને નબળો છે. વારંવાર આવતા નાના-મોટા ભૂકંપના કારણે અહીંના પહાડોની માટી અને ખડકો ઢીલા પડી જાય છે. આ કાટમાળ નદીઓના કુદરતી પ્રવાહને રોકીને કામચલાઉ કૃત્રિમ ડેમ બનાવી દે છે, જે પાછળથી અચાનક ફાટતાં નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પ્રલય જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આ ઉપરાંત અંધાધૂંધ જંગલોની કટાઈ અને આક્રમક બાંધકામોએ પણ આ આપત્તિની તીવ્રતા વધારી દીધી છે.
વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓથી વધ્યું જોખમ: IMD ની ચેતવણી
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના જણાવ્યા અનુસાર, અરુણાચલ પ્રદેશમાં આ વખતે પૂર સતત દિવસો સુધી ચાલતા ધીમા વરસાદને કારણે નહીં, પરંતુ વાદળ ફાટવા (Cloudburst) જેવી અચાનક અને અત્યંત તીવ્ર વરસાદી ઘટનાઓને કારણે આવ્યું છે. ટૂંકા ગાળામાં ખાબકતું અતિભારે પાણી પહાડી ઢોળાવો પરથી ધોધની જેમ વહીને નદીઓને રૌદ્ર બનાવે છે. હવામાન વિભાગે આગામી દિવસો માટે પણ કડક ચેતવણી જારી કરતા જણાવ્યું છે કે, જમીન સંપૂર્ણપણે પાણીથી સંતૃપ્ત થઈ ચૂકી હોવાથી ભવિષ્યમાં પણ રાજ્યમાં હજુ વધુ પૂર અને ગંભીર ભૂસ્ખલન થવાનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.