વોશિંગ્ટન : કુદરત જેટલી શાંત અને સુંદર દેખાય છે, તેનાથી ક્યાંય વધુ રહસ્યમય અને ખતરનાક પણ હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે આપણે વૃક્ષોને શાંત અને પરોપકારી જીવ માનીએ છીએ, પરંતુ અમેરિકાના જંગલોમાં એક એવું વૃક્ષ જોવા મળે છે જેને વિશ્વનું સૌથી ઘાતક અને હિંસક વૃક્ષ ગણવામાં આવે છે. આ ઝાડનું સત્તાવાર નામ ‘સેન્ડબોક્સ ટ્રી’ (Sandbox Tree) છે, પરંતુ તેની ભયાનક લાક્ષણિકતાઓને કારણે લોકો તેને ‘ડાયનામાઇટ વૃક્ષ’ (Dynamite Tree) અથવા ‘કુદરતી ગ્રેનેડ’ તરીકે ઓળખે છે. આ વૃક્ષની નજીક જવું એટલે સીધું મોત અથવા ગંભીર ઈજાને આમંત્રણ આપવા બરાબર છે.
તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આ વૃક્ષનું વૈજ્ઞાનિક નામ હુરા ક્રેપીટન્સ (Hura crepitans) છે, અને તે મુખ્યત્વે મધ્ય અને દક્ષિણ અમેરિકાના ઉષ્ણકટિબંધીય રેઈનફોરેસ્ટ્સ, ખાસ કરીને એમેઝોનના ગીચ જંગલો અને કેરેબિયન ટાપુઓમાં જોવા મળે છે. તેની ઊંચાઈ લગભગ ૩૦ થી ૬૦ મીટર જેટલી વિશાળ હોઈ શકે છે.
કોળા જેવું દેખાતું ફળ જ્યારે બને છે ‘ડાયનામાઇટ’
આ વૃક્ષની સૌથી ચોંકાવનારી બાબત તેનું ફળ છે. દેખાવમાં નાના કોળા જેવું લાગતું આ લીલું ફળ જ્યારે સંપૂર્ણપણે પાકીને સુકાઈ જાય છે, ત્યારે તે કોઈ ટાઈમ બોમ્બની જેમ જોરદાર ધડાકા સાથે ફાટે છે. વિજ્ઞાનની ભાષામાં આ પ્રક્રિયાને ‘એક્સપ્લોઝિવ ડિહિસેન્સ’ (Explosive Dehiscence) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ કુદરતી ગ્રેનેડ ફાટે છે, ત્યારે તેની અંદર રહેલા બીજ બંદૂકની ગોળીની જેમ હવામાં ફેંકાય છે. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અનુસાર, આ ઉડતા બીજની ઝડપ કલાકના ૨૦૦ થી ૨૫૦ કિલોમીટર જેટલી પ્રચંડ હોય છે. જો કોઈ માણસ કે પ્રાણી ભૂલથી પણ તે સમયે આ ઝાડની આસપાસ ઊભું હોય, તો આ બીજ શરીરની આરપાર નીકળી શકે છે અથવા ગંભીર રીતે ઘાયલ કરી શકે છે.
વાંદરાઓ પણ ચઢવાની હિંમત નથી કરતા!
માત્ર ફળ જ નહીં, આ આખા વૃક્ષની રચના જ એક લશ્કરી કિલ્લા જેવી છે:
•    મંકી નો-ક્લાઇમ્બ: આ વૃક્ષનું આખું થડ શંકુ આકારના, અણીદાર અને ભયાનક કાંટાઓથી લદાયેલું હોય છે. કાંટા એટલા તીક્ષ્ણ હોય છે કે કોઈ વન્યજીવ કે વાંદરો પણ તેના પર ચઢી શકતો નથી. આથી જ સ્થાનિક લોકો તેને ‘મંકી નો-ક્લાઇમ્બ ટ્રી’ પણ કહે છે.
•    ઝેરી દૂધિયું રસ: જો કોઈ આ વૃક્ષની ડાળી કે પાંદડું તોડે, તો તેમાંથી સફેદ રંગનો અત્યંત ઝેરી રસ (દૂધ) નીકળે છે. જો આ રસ માણસની આંખમાં જાય તો તે કાયમ માટે અંધ પણ થઈ શકે છે અને ત્વચા પર અડકતા જ ગંભીર બળતરા અને ફોલ્લા ઉપડી આવે છે.
લાખો વર્ષોના ઉત્ક્રાંતિ (Evolution) દરમિયાન આ વૃક્ષે પોતાની જાતને જંગલી પ્રાણીઓથી બચાવવા અને પોતાના બીજને દૂર-દૂર સુધી ફેલાવવા માટે આ અદભુત પણ ખતરનાક સુરક્ષા વ્યવસ્થા વિકસાવી છે.