કસૌલી : હિમાચલ પ્રદેશના કસૌલી ક્લબ ખાતે આયોજિત પ્રતિષ્ઠિત ખુશવંત સિંહ લિટફેસ્ટમાં "એ જનરલ એન્ડ અ સ્પાય: ધ કાશ્મીર ફાઇલ્સ" સત્ર દરમિયાન ભૂતપૂર્વ RAW ચીફ એ.એસ. દુલત અને મેજર જનરલ રંજન મહાજને કાશ્મીરના મુદ્દે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સનસનાટીભરી ટિપ્પણીઓ કરી છે. વરિષ્ઠ પત્રકાર સુનેત્રા ચૌધરી સાથેની ખાસ વાતચીતમાં તેઓએ કાશ્મીરની વર્તમાન રાજકીય વાસ્તવિકતાઓ અને ત્યાં કાયમી શાંતિ સ્થાપવાની સંભાવનાઓ પર ખુલ્લા મનથી ગંભીર ચર્ચા કરી હતી. આ ચર્ચા દરમિયાન પૂર્વ ગુપ્તચર વડાએ મક્કમતાપૂર્વક ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતે પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત કરવાને બદલે સ્થાનિક કાશ્મીરીઓ સાથે સીધો સંવાદ સાધવાની ખાસ જરૂર છે.

આ લિટફેસ્ટમાં સંબોધન કરતી વખતે પૂર્વ RAW ચીફ એ.એસ. દુલતે ફિલ્મ "ધુરંધર"ને માત્ર એક પ્રોપેગન્ડા ગણાવીને વિવાદ સર્જ્યો હતો. આ સત્ર દરમિયાન કાશ્મીરી પંડિતોના દુઃખદ વિસ્થાપન અને કાશ્મીર ઘાટીના અન્ય જટિલ સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર પણ વિસ્તારપૂર્વક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ જ મંચ પર યોજાયેલા "ઇન્ડિયા અનપ્લગ્ડ: ગવર્નન્સ ફોર ગ્રોથ" સત્રમાં રાજીવ બુધિરાજા અને લેફ્ટનંત જનરલ (નિવૃત્ત) રાજ શુક્લાએ શાસન સુધારા અને ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિની સંભાવનાઓ પર વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા, જ્યારે "ધ ફાઉન્ડર્સ ઓફિસ" નામના અન્ય સત્રમાં સાર્થક આહુજાએ સેમ ટુલી સાથે વિશેષ વાતચીત કરી હતી.

કાશ્મીર મુદ્દે પૂર્વ અધિકારીઓની આ ખુલ્લી ચર્ચાએ રાજકીય અને સુરક્ષા સમીક્ષકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. દુલતનું માનવું છે કે ઘાટીમાં શાંતિ અને સ્થિરતા લાવવા માટે સીમાપારના દેશ કરતા પોતાના સ્થાનિક નાગરિકોનો વિશ્વાસ જીતવો વધુ કારગર નિવડી શકે છે. અગાઉ પણ દુલતે કાશ્મીરી પંડિતોના મુદ્દાઓ અને ઘાટીના આંતરિક સુરક્ષા માળખા પર અનેક વાર પોતાના બોલકા અભિપ્રાયો રજૂ કરીને ચર્ચા જગાડી છે.

આ લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં રજૂ થયેલા આ મંતવ્યો બાદ રાજકીય વર્તુળો અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોમાં કાશ્મીર નીતિ અંગે નવેસરથી વ્યાપક ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. હાલમાં આ કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયા બાદ કસૌલી ખાતે યોજાયેલા આ સત્રોના તારણો અને પૂર્વ સંરક્ષણ તથા ગુપ્તચર અધિકારીઓના સૂચનોને આગામી સમયમાં વિવિધ નીતિવિષયક મંચો પર ગંભીરતાથી મૂલવવામાં આવશે.