નવી દિલ્‍હી તા.૩૦: હિમાલયના ઉચ્‍ચ પર્વતીય વિસ્‍તારોમાંથી ફરી એકવાર ચેતવણીની ઘંટડી વાગી છેઆ વખતે સુંદર દેશ ભૂતાનની ઊંચી હિમાલયી ખીણોમાં, જ્‍યાં એક વિશાળ હિમનદી સરોવર અચાનક ફાટી ગયું છે. આ ઘટનાને કારણે નીચેની તરફ વહેતી નદીઓમાં તોફાની પ્રવાહ જોવા મળી રહ્યો છે. આસામ અને પﾍમિ બંગાળના સરહદી જિલ્‍લાઓ માટે 'હાઈ એલર્ટ' જારી કરવામાં આવ્‍યું છે. ઓગસ્‍ટ ૨૦૨૬માં નેપાળ-તિબેટ સરહદ પર સર્જાયેલી આપત્તિના થોડા જ મહિનાઓ બાદ આ નવું સંકટ સામે આવ્‍યું છે. એવું લાગે છે કે જાણે સમગ્ર પૂર્વીય હિમાલય ક્ષેત્ર એક પછી એક વિસ્‍તારમાં પોતાનો પ્રકોપ બતાવી રહ્યું છે.

ગુરુવારે મોડી રાત્રે ભૂટાનમાં શિંતાફુ ગ્‍લેશિયર તળાવ ફાટવાથી ભારે વિનાશ થયો હતો. પ્રખ્‍યાત ગરમ પાણીનો ઝરણું, ગાસા ત્‍શાચુ, પાણીના પ્રવાહમાં સંપૂર્ણપણે વહી ગયું હતું.

પુનાખા-ગાસા હાઇવેનો એક ભાગ પૂરના પાણીમાં તણાઈ જતાં વાહનવ્‍યવહાર સ્‍થગિત કરવો પડ્‍યો હતો. જોકે, અત્‍યાર સુધી કોઈના મોતના અહેવાલ નથી.

ભૂટાનમાં ઉદ્વવતી અને બ્રહ્મપુત્ર સાથે ભળી જતા પહેલા આસામ અને પﾍમિ બંગાળના સરહદી વિસ્‍તારોમાંથી વહેતી સંકોશ નદીને બંને રાજ્‍યોમાં એલર્ટ પર મૂકવામાં આવી છે.

બંગાળના અલીપુરદુઆરમાં, વહીવટીતંત્રે ૧૦,૦૦૦ થી વધુ લોકોને સુરક્ષિત સ્‍થળોએ અને રાહત શિબિરોમાં ખસેડ્‍યા. આખી રાત, લોકોને ઝડપથી ઘર છોડવા માટે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી અને સાયરન વગાડવામાં આવ્‍યા હતા. ફઝય્‍જ્‍, લ્‍ઝય્‍જ્‍ અને આપત્તિ વ્‍યવસ્‍થાપન ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી હતી.

ભુતાનના ગાસા જિલ્‍લાના લાયા જીઓગના લુંગોમાં શિન્‍ટાફુ ત્‍શો તળાવમાંથી ૨૯ ઓક્‍ટોબરની સાંજે અચાનક પાણી વહેવા લાગ્‍યું.

આ તળાવ વાકિલા પર્વતોની તળેટીમાં આવેલું છે અને ભૂટાનના ૧૭ સંભવિત ખતરનાક ગ્‍લેશિયર તળાવોમાંનું એક છે.

તળાવમાંથી છોડવામાં આવેલું પાણી મો છુ નદીના કેચમેન્‍ટ વિસ્‍તારમાંથી પસાર થયું હતું.

પૂરનું પાણી રાત્રે ૮:૧૫ વાગ્‍યાની આસપાસ ટાક્‍ટસેમાખાંગ વિસ્‍તારમાં પહોંચ્‍યું હોવાના અહેવાલ છે.

પાણીનો પ્રવાહ એટલો જોરદાર હતો કે તેણે ગાસા ત્‍સાચુ ગરમ ઝરણાની સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચાડ્‍યું.

ગરમ ઝરણાને નુકસાનઃ પૂરમાં ગાસા ત્‍સાચુની આસપાસના માળખાકીય સુવિધાઓ અને સુવિધાઓને નુકસાન થયું.

રસ્‍તો ધોવાઈ ગયોઃ લાયા ગામ તરફ જતા રસ્‍તાનો એક ભાગ પાણીના જોરદાર પ્રવાહથી ધોવાઈ ગયો. આ માર્ગ પરનો ટ્રાફિક સ્‍થગિત કરવામાં આવ્‍યો હતો.

સૌર સિંચાઈ પ્રણાલીને અસરઃ પુનાખા જિલ્‍લાના ગુમા જીઓગમાં સ્‍થાપિત સૌર સિંચાઈ લિફિટંગ સિસ્‍ટમને નુકસાન થયું હતું. સિસ્‍ટમ કામ કરતી બંધ થઈ ગઈ છે.

હાઇવે પર કાટમાળઃ પુનાખા-ગાસા હાઇવેના ઝોમલિંગથાંગ વિસ્‍તારમાં રસ્‍તા પર કાટમાળ જમા થયો છે.

પાણી ૬-૮ કલાકમાં ભારત પહોંચવાની અપેક્ષા છે ભૂતાનના શિંતાફુ તળાવમાંથી પૂરનું પાણી ૬ થી ૮ કલાકમાં ભારત-ભૂટાન સરહદ સુધી પહોંચી શકે છે.

આ પાણી મો છુ અને ફો છુ નદીઓમાંથી પુનાત્‍સંગછુ નદી પ્રણાલીમાં વહે છે. તે સંકોશ નદી તરીકે ભારતમાં આગળ વહે છે અને આસામમાં બ્રહ્મપુત્રમાં જોડાય છે.

આ ખતરાને કારણે, પﾍમિ બંગાળમાં અલીપુરદુઆર અને જલપાઇગુરી અને આસામમાં ધુબરી સહિત નદી કિનારાના વિસ્‍તારોમાં તકેદારી વધારી દેવામાં આવી છે.

ઓગસ્‍ટ ૨૦૨૬માં, નેપાળ-તિબેટ સરહદ પર પર્વતીય ભૂસ્‍ખલન ધસી પડવાને કારણે હિમનદી સરોવરો છલકાઈ ગયા હતા. પાણી અને કાટમાળનો પ્રચંડ પ્રવાહ ભારત તરફ ધસી આવ્‍યો હતો, જેનાથી રસ્‍તાઓ નાશ પામ્‍યા, પુલ તણાઈ ગયા અને સરહદી વિસ્‍તારોમાં ભારે તબાહી સર્જાઈ હતી. હવે, ભૂતાનમાં પણ કંઈક આવું જ દ્રશ્‍ય જોવા મળી રહ્યું છે. છેલ્‍લા કેટલાક સમયથી ભૂતાનના ઊંચાઈવાળા વિસ્‍તારોમાં આવેલા હિમનદી સરોવરો વધુને વધુ અસ્‍થિર બની રહ્યા હતા. વધતા તાપમાનને કારણે બરફ પીગળી રહ્યો છે, જેના પરિણામે મોરેન્‍સ (moraines) તરીકે ઓળખાતા નાજુક કુદરતી બંધો તૂટી રહ્યા છે. આના પરિણામે લાખો લિટર પાણી અચાનક અને વિશાળ માત્રામાં મુક્‍ત થાય છે, જે હવે સીધું આસામની બ્રહ્મપુત્રા ખીણ અને પﾍમિ બંગાળના ડુઆર્સ (Dooars) વિસ્‍તારની નદીઓમાં વહી રહ્યું છે.

ભૂતાનના ઊંચા હિમાલયી ક્ષેત્રમાં હિમનદી સરોવર ફાટવાને કારણે આવેલા પૂરને પગલે, ભારતના આસામ અને પﾍમિ બંગાળના સરહદી જિલ્‍લાઓ માટે હાઈ એલર્ટ જારી કરવામાં આવ્‍યું છે.

વધતું તાપમાન બરફને ઝડપથી પીગળાવી રહ્યું છે, જેના કારણે 'મોરેન્‍સ' (moraines) તરીકે ઓળખાતા નાજુક કુદરતી બંધો તૂટી જાય છે; આનાથી લાખો લિટર પાણીનો પ્રચંડ પ્રવાહ અચાનક નીચેની નદીઓમાં ધસી આવે છે.

ભૂતાનમાં સર્જાયેલી આવી આપત્તિઓનું પાણી મુખ્‍યત્‍વે ભારતના કયા નદી વિસ્‍તારો અને પ્રદેશોમાં વહી આવે છે?

પાણીનો આ અચાનક પ્રવાહ સીધો આસામની બ્રહ્મપુત્રા નદી અને તેના ખીણ વિસ્‍તાર અને પﾍમિ બંગાળના ડુઆર્સ (Dooars) પ્રદેશની નદીઓમાં ભળે છે, જેનાથી નદીના પ્રવાહની દિશામાં આવેલા વિસ્‍તારો માટે ગંભીર ખતરો ઊભો થાય છે