નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક ડિજિટલ ફાઇનાન્સ અને બેંકિંગ ક્ષેત્રની સાયબર સુરક્ષાને લઈને બ્રિટન (UK) સરકારે એક અત્યંત મોટો અને ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. યુકે સરકારે વિશ્વની સૌથી મોટી ટેકનોલોજી કંપનીઓ– માઇક્રોસોફ્ટ (Microsoft Azure), ગુગલ ક્લાઉડ (Google Cloud), એમેઝોન વેબ સર્વિસીસ (AWS) અને ઓરેકલ (Oracle) ને દેશના નાણાકીય ક્ષેત્ર માટે "ક્રિટિકલ થર્ડ-પાર્ટી" (મહત્વપૂર્ણ તૃતીય-પક્ષ) પ્રદાતાઓ તરીકે જાહેર કર્યા છે. આ ઐતિહાસિક નિર્ણય સાથે જ, ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત આ વૈશ્વિક ટેક જાયન્ટ્સ સીધા નાણાકીય નિયમનકારો (Financial Regulators) ની કડક દેખરેખ અને તપાસના દાયરામાં આવી ગયા છે.

આ આકરા નિયમન પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આજના આધુનિક યુગમાં બેંકો, વીમા કંપનીઓ અને પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ પોતાના વ્યક્તિગત ડેટા સેન્ટરો ચલાવવાને બદલે આ મુઠ્ઠીભર વૈશ્વિક ક્લાઉડ કંપનીઓ પર નિર્ભર થઈ ગઈ છે. જો આમાંથી કોઈ એક પ્લેટફોર્મ પર મોટો સાયબર હુમલો થાય અથવા ટેકનિકલ ખામી (Outage) સર્જાય, તો લાખો ગ્રાહકોની આવશ્યક નાણાકીય સેવાઓ એકસાથે ઠપ્પ થઈ શકે છે અને સમગ્ર દેશની અર્થવ્યવસ્થા જોખમમાં મૂકાઈ શકે છે.

હવે આપવી પડશે અગ્નિપરીક્ષા: કેવી હશે નવી સિસ્ટમ?

નવા કાયદાકીય માળખા હેઠળ, આ ક્લાઉડ કંપનીઓની પ્રવૃત્તિઓ પર માત્ર ટેકનોલોજી મંત્રાલય નહીં, પરંતુ બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ (Bank of England), પ્રુડેન્શિયલ રેગ્યુલેશન ઓથોરિટી અને ફાઇનાન્શિયલ કન્ડક્ટ ઓથોરિટી સંયુક્ત રીતે વોચ રાખશે.

ટેક કંપનીઓ માટે નવા કડક નિયમો:

·         સ્થિતિસ્થાપકતા પરીક્ષણ (Resilience Testing): ક્લાઉડ પ્રદાતાઓએ નિયમિતપણે સાયબર હુમલાઓ સામે ટકી રહેવાની પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરવી પડશે.

·         જોખમ મૂલ્યાંકન અને રિપોર્ટિંગ: ઓપરેશનલ જોખમોનું સતત ઓડિટ કરવું પડશે અને પ્લેટફોર્મ પર થતી નાની-મોટી સાયબર ઘટનાઓની ત્વરિત જાણ નિયમનકારોને કરવાની રહેશે.

ભારત માટે આ નિર્ણય કેમ છે અત્યંત મહત્વનો?

બ્રિટનનો આ નિર્ણય યુરોપ પૂરતો સીમિત નહીં રહે, પરંતુ ભારત જેવા વિશાળ ડિજિટલ અર્થતંત્ર ધરાવતા દેશ માટે પણ એક મોટો પદાર્થપાઠ સાબિત થશે. ભારતમાં છેલ્લા એક દાયકામાં ડિજિટલ ફાઇનાન્સનો અભૂતપૂર્વ વિસ્ફોટ થયો છે. ભારતની અગ્રણી બેંકો, નવીનતમ ફિનટેક કંપનીઓ, સ્ટોક એક્સચેન્જો (NSE/BSE) અને વીમા કંપનીઓ પણ ગ્રાહક ડેટાબેઝ, ફ્રોડ ડિટેક્શન અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) વર્કલોડ માટે આ જ વૈશ્વિક ક્લાઉડ પ્લેટફોર્મ્સનો વ્યાપક ઉપયોગ કરે છે.

ભારતની જીવાદોરી સમાન યુપીઆઈ (UPI), મોબાઇલ વોલેટ્સ અને ડિજિટલ બેંકિંગ સેવાઓ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે આ જ ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ટકેલી છે. ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી 'એકાગ્રતા જોખમ' (Concentration Risk) અંગે ચેતવણી આપી રહ્યા છે, જ્યાં એક સિંગલ ક્લાઉડ સર્વર ડાઉન થવાથી દેશની અડધાથી વધુ બેંકિંગ સેવાઓ લકવાગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

આરબીઆઈ (RBI) એલર્ટ: શું ભારત પણ આ જ રસ્તો અપનાવશે?

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) તાજેતરના વર્ષોમાં ટેકનોલોજીકલ સુરક્ષાને લઈને અત્યંત કડક બની છે. આરબીઆઈએ બેંકો માટે સાયબર સુરક્ષા, ડિઝાસ્ટર રિકવરી પ્લાન અને આઈટી ગવર્નન્સના નિયમો વધુ મજબૂત બનાવ્યા છે. જો કે, ભારત અને બ્રિટનના અભિગમમાં એક મોટો તફાવત છે. ભારત હાલમાં ક્લાઉડ કંપનીઓનું સીધું નિયમન કરવાને બદલે, તે સેવાઓનો ઉપયોગ કરતી નાણાકીય સંસ્થાઓ (બેંકો) પર જવાબદારી થોપે છે.

હવે જ્યારે યુરોપિયન યુનિયન તેના 'DORA' એક્ટ હેઠળ અને બ્રિટન તેના નવા નિયમો હેઠળ ક્લાઉડ કંપનીઓને ભીંસમાં લઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારત પણ આ ગ્લોબલ ટ્રેન્ડ તરફ આગળ વધે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે, સરકારો હવે આ ટેક જાયન્ટ્સને માત્ર સામાન્ય વિક્રેતા નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલું 'મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધા' (Critical Infrastructure) માની રહી છે. ભારતમાં પણ આગામી સમયમાં ક્લાઉડ પ્રોવાઇડર્સ પર સીધી દેખરેખ રાખવા અંગે ક્યારે અને કેવું માળખું અમલી બનશે તેના પર આખા એશિયાની નજર રહેશે.