જિનેવા/નવી દિલ્હી : યુનાઇટેડ નેશન્સ હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ (UNHRC) ના 63મા સત્ર દરમિયાન ભારતની અગ્રણી સંસ્થા 'રાજસ્થાન સમગ્ર કલ્યાણ સંસ્થાન' (RSKS India) ના ડિરેક્ટર પૂર્વન શર્માએ વૈશ્વિક મંચ પર એક પ્રભાવશાળી અવાજ ઉઠાવ્યો છે. તેમણે આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક અધિકારોના કેન્દ્રમાં ગરિમા, સહભાગિતા અને સમાનતાને સ્થાપિત કરવા માટે 'Equality by Design, Not by Repair' (સુધારાત્મક ઉપચારને બદલે ડિઝાઇનથી જ સમાનતા) નો સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો છે.

અસમાનતા માત્ર આવક પૂરતી સીમિત નથી

વૈશ્વિક અસમાનતા અંગે ચર્ચા કરતા તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આજની અસમાનતા માત્ર નાણાકીય કે ભૌતિક સંપત્તિના અભાવ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે એવા લોકો સાથે જોડાયેલી છે જેઓ સામાજિક રીતે અદ્રશ્ય રહે છે, વંચિત છે અને પોતાના મૂળભૂત અધિકારોનો દાવો પણ કરી શકતા નથી. સંઘર્ષો, આબોહવા પરિવર્તન (Climate Stress) અને ભેદભાવ જેવા પરિબળો આ અંતરને વધુ વધારી રહ્યા છે. ભારતના પ્રાચીન દર્શન ' સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ' ના વિચારને દોહરાવતા તેમણે કહ્યું કે વિકાસની પ્રક્રિયા એવી હોવી જોઈએ જેમાં કોઈ પાછળ ન છૂટે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર રજૂ કરાયેલા ત્રણ મુખ્ય પ્રસ્તાવો

આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે તેમણે વૈશ્વિક સમુદાય સમક્ષ ત્રણ વ્યવહારિક અને નવીન પ્રસ્તાવો મૂક્યા છે:

• સ્થાનિક સમાનતા ઓડિટ (Local Equality Audits): વિકાસ યોજનાઓ અને જાહેર સેવાઓ શરૂ થાય તે પહેલાં જ કયા વર્ગો વંચિત રહી શકે છે તેની ઓળખ કરવી.

• કમ્યુનિટી-લેડ ESCR ઇનોવેશન લેબ્સ: નાગરિક સમાજ અને સંસ્થાઓ દ્વારા સંયુક્ત રીતે સામાજિક-આર્થિક અધિકારો માટેના વ્યવહારિક ઉકેલો વિકસાવવા.

• વૈશ્વિક OHCHR જ્ઞાન પ્લેટફોર્મ: વિવિધ દેશો અને પ્રદેશો વચ્ચે સફળ પ્રથાઓ તથા જમીની સ્તરના અનુભવોની આપ-લે કરવી.

આ અભિગમ દ્વારા કાયદાઓ, ટેક્નોલોજી અને નીતિઓના નિર્માણ સમયથી જ સમાનતાને પ્રાથમિકતા આપવાની હિમાયત કરવામાં આવી છે.