નવી દિલ્‍હી તા.૨૦: ભારતમાં હાઈવે પરની મુસાફરીને ઝડપી અને અવરોધ વિનાની બનાવવા માટે સરકાર હવે નવી AI આધારિત ટોલ સિસ્‍ટમ લાગુ કરવા જઈ રહી છે. આ સિસ્‍ટમમાં જૂના ટોલ પ્‍લાઝા અને બેરિયર ધીમે-ધીમે હટાવી દેવામાં આવશે અને તેમની જગ્‍યાએ કેમેરા, સેન્‍સર અને ઓટોમેટિક નંબર પ્‍લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) ટેકનોલોજી કામ કરશે. એટલે કે વાહનોએ ટોલ ટેક્‍સ આપવા માટે ટોલ પ્‍લાઝા પર ઊભું રહેવું પડશે નહીં, પરંતુ સિસ્‍ટમ જાતે જ વાહનની ઓળખ કરીને સીધો ટોલ ટેક્‍સ કાપી લેશે. આ નવી વ્‍યવસ્‍થાને મલ્‍ટી-લેન ફ્રી ફલો (MLFF) ટોલિગ સિસ્‍ટમ કહેવામાં આવી રહી છે.

આ નવી ટેકનોલોજી સામે એક મોટી સમસ્‍યા પણ આવી રહી છે. ભારતમાં કેટલાક વાહનો એવા છે જેમને ટોલ ટેક્‍સમાંથી મુક્‍તિ આપવામાં આવી છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન, રાજ્‍યપાલ, સુપ્રિમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના જજોની ગાડીઓ, સેના અને ઘણી ઈમરજન્‍સી સેવાઓ વાળા વાહનો સામેલ છે. AI સિસ્‍ટમ ઘણી વખત આ વાહનોને સામાન્‍ય વાહન સમજી શકે છે અને ભૂલથી તેમના પર દંડ અથવા ઈ-નોટિસ ઈશ્‍યૂ થઈ શકે છે. આ મુશ્‍કેલીને રોકવા માટે કેન્‍દ્ર સરકાર હવે સ્‍પેશિયલ FASTag લાવવા પર વિચાર કરી રહી છે.

સરકારની યોજના છે કે, આ વિશેષ વાહનો માટે અલગ કેટેગરીનો FASTag જાહેર કરવામાં આવે. આ ર્જ્‍ખ્‍લ્‍વ્‍ી સામાન્‍ય FASTag નીજેમ જ કામ કરશે, પરંતુ તેમાં ટોલ ટેક્‍સ કપાશે નહીં. જેવું કોઈ વાહન હાઈવેની AI ટોલ સિસ્‍ટમ પાસેથી પસાર થશે, સિસ્‍ટમ તેને ઓળખી લેશે અને કોઈ પણ અડચણ વગર આગળ જવા દેશે. આનાથી ખોટા ચલાન કે પેનલ્‍ટીથી બચી શકાશે અને સુરક્ષા એજન્‍સીઓને મુશ્‍કેલી નહીં પડે.

આ સમસ્‍યાના ઉકેલ માટે સરકાર બે વિકલ્‍પો પર કામ કરી રહી છે. પહેલો વિકલ્‍પ માર્ગ પરિવહન મંત્રાલય પાસે તમામ ટોલ-ફ્રી વાહનોનો એક મોટો સેન્‍ટ્રલ ડેટાબેઝ બનાવવામાં આવે, જે સીધો AI ટોલ સિસ્‍ટમ સાથે જોડાયેલો હોય. બીજો વિકલ્‍પ એ છે કે, એવા વિભાગો અને એજન્‍સીઓને ખાસ અનલિમિટેડ ફ્રી મૂવમેન્‍ટ FASTag આપવામાં આવે.

સેના અને ડિફેન્‍સ સાથે જોડાયેલા વાહનોની સુરક્ષાને ધ્‍યાનમાં રાખીને સરકાર ખાસ સાવચેતી રાખી રહી છે. સૈન્‍ય વાહનોની ઓળખ તેમની ખાસ ડિફેન્‍સ નંબર પ્‍લેટથી કરી શકાય છે. જો આવું કોઈ વાહન ટોલ કોરિડોર પાર કરશે, સિસ્‍ટમ તેની ઓળખ કરી લેશે અને સુરક્ષાના કારણોસર તેનો ડેટા તરત જ ડિલીટ પણ કરી દેવામાં આવશે, જેથી કોઈ પણ પ્રકારની સંવેદનશીલ માહિતી સુરક્ષિત રહે.

સરકારે એ પણ સ્‍પષ્ટ કર્યું છે કે, આ સુવિધા દરેક સરકારી કર્મચારીને નહીં મળે. સાંસદ, ધારાસભ્‍ય કે અન્‍ય અધિકારીઓના ખાનગી વાહનો ત્‍યારે જ ટોલ મુક્‍તિના દાયરામાં આવશે જ્‍યારે તેઓ સંપૂર્ણપણે અધિકૃત સરકારી કામ પર હોય. એટલે કે સામાન્‍ય ખાનગી વપરાશ માટે આ વિશેષ સુવિધા ઉપલબ્‍ધ રહેશે નહીં.

સ્‍પેશિયલ FASTag મેળવવાની પ્રક્રિયા પણ સામાન્‍ય FASTag કરતા અલગ હશે. તેને કોઈ બેન્‍ક કે દુકાન પરથી ખરીદી શકાશે નહીં. આ માટે વાહન માલિકે ઈન્‍ડિયન હાઈવે મેનેજમેન્‍ટ કંપની લિમિટેડ (IHMCL)ના પોર્ટલ પર અરજી કરવી પડશે. ત્‍યાં વાહનની RC બુક, વિભાગનો અધિકૃત પત્ર (Authority Letter) અને અન્‍ય જરૂરી દસ્‍તાવેજો સબમિટ કરવાના રહેશે. તપાસ પૂરી થયા બાદ વાહન માટે ઝીરો બેલેન્‍સ સ્‍પેશિયલ FASTag જાહેર કરવામાં આવશે