તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
૩ વર્ષમાં ફક્ત ૩% જૂના વાહનો સ્ક્રેપ થયાઃ લાખો ભંગાર વાહનો હજુ પણ રસ્તાઓ પર દોડી રહ્યા છે
છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં દેશના ૧.૨ કરોડ જૂના વાહનોમાંથી ૩% કરતા ઓછા વાહનો અધિકૃત સ્ક્રેપિંગ કેન્દ્રો પર સ્ક્રેપ કરવામાં આવ્યા હતા
નવી દિલ્હી,તા.૧૬: દેશના રસ્તાઓ પર પોતાનું જીવન પૂર્ણ કરી ચૂકેલા ૩% કરતા ઓછા જૂના વાહનો (ELVs) ઓગસ્ટ ૨૦૨૨ થી જુલાઈ ૨૦૨૫ વચ્ચે અધિકૃત ચેનલો દ્વારા સ્ક્રેપ કરવામાં આવ્યા હતા. આનું કારણ નાણાકીય પ્રોત્સાહનોનો અભાવ, વાહન માલિકોમાં જાગૃતિનો અભાવ, અપૂરતી માળખાગત સુવિધા અને નબળા અમલીકરણ હતા, એમ નીતિ આયોગના અહેવાલ મુજબ.
દેશના રસ્તાઓ પર આશરે ૧.૨ કરોડ જૂના વાહનો છે જે તેમના જીવનકાળના અંત સુધી પહોંચી ગયા છે. જો કે, આ ત્રણ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન, રજિસ્ટર્ડ વાહન સ્ક્રેપિગ સુવિધાઓ (RVSFs) દ્વારા ફક્ત ૩,૫૦,૦૦૦ વાહનો જ સ્ક્રેપ કરવામાં આવ્યા હતા. ગયા અઠવાડિયે ઓટો કંપનીઓ અને વાહન સ્ક્રેપ કેન્દ્રોની બેઠકમાં કરવામાં આવેલી પ્રેઝન્ટેશનમાં આ માહિતી બહાર આવી હતી.
નીતિ આયોગે શોધી કાઢ્યું છે કે ભારતની વાહન સ્ક્રેપેજ સિસ્ટમ હાલમાં બે રીતે કાર્ય કરે છે. જ્યારે માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયની સ્ક્રેપેજ નીતિ જૂના વાહનોને ઓળખવા અને તેમને રસ્તા પરથી દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, ત્યારે પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયના ચ્ન્સ્ નિયમો, ૨૦૨૫, વ્યાપક ઉત્પાદક જવાબદારી (EPR) મિકેનિઝમ દ્વારા વાહન ઉત્પાદકો પર રિસાયક્લિંગની જવાબદારી મૂકે છે.
નીતિ આયોગે જણાવ્યું હતું કે માર્ગ પરિવહન મંત્રાલયનો વાહન ડેટાબેઝ અને પર્યાવરણ મંત્રાલયનો EPR પોર્ટલ જોડાયેલા નથી, જેના કારણે વાહનોની નોંધણી રદ કરવાથી લઈને અંતિમ સ્ક્રેપિગ સુધીની સફરને ટ્રેસ કરવી મુશ્કેલ બને છે. નીતિ આયોગે ટિપ્પણી માટે બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડની વિનંતીનો જવાબ આપ્યો ન હતો.
EPR સિસ્ટમ હેઠળ, વાહન ઉત્પાદકોએ દર વર્ષે જૂના વાહનોમાંથી ઓછામાં ઓછી માત્રામાં સ્ટીલ રિસાયકલ કરવું જરૂરી છે. RVSFs સ્ક્રેપ કરેલા વાહનોમાંથી મેળવેલા સ્ટીલની માત્રાના આધારે EPR પ્રમાણપત્રો મેળવે છે, અને વાહન ઉત્પાદકો તેમની રિસાયક્લિંગ જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવા માટે આ પ્રમાણપત્રો ખરીદી શકે છે.
EPR નિયમોએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૩૦ વચ્ચે લઘુત્તમ ૮ ટકાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૩૬ થી ધીમે ધીમે તે ૧૮ ટકા સુધી વધશે.
આ પ્રેઝન્ટેશનમાં, નીતિ આયોગે ભારતમાં વાહન સ્ક્રેપેજ સામે આવતી અન્ય ઘણી પડકારોની ઓળખ કરી. આમાં નબળા દેખરેખ માળખા, જેમ કે અપૂરતા ડેશબોર્ડ, જીઓ-ટેગિગનો અભાવ અને મર્યાદિત નિરીક્ષણ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે, જે એન્ડ-ટુ-એન્ડ ટ્રેસેબિલિટી અને પાલન દેખરેખને અવરોધે છે. નીતિ આયોગે RVSF, ઓટોમેટેડ ટેસ્ટિંગ સ્ટેશન (ATS) અને શ્રેડિગ યુનિટ્સનો અભાવ નોંધ્યો હતો, અને હાલના મોટાભાગના માળખા મોટા શહેરોમાં કેન્દ્રિત છે. તેણે એ પણ શોધી કાઢ્યું હતું કે વાહન રિસાયક્લિંગ ક્ષેત્ર અનૌપચારિક બજાર દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવે છે. તેણે તાલીમ, લાઇસન્સિંગ અને એકત્રીકરણ પદ્ધતિઓ દ્વારા અનૌપચારિક વેપારીઓને ઔપચારિક સિસ્ટમમાં એકીકૃત કરવાની ભલામણ કરી હતી.
(10:24 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
