ઇસ્‍લામાબાદ,તા.૨૭: પાકિસ્‍તાન તેના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ દેવાનો સામનો કરી રહ્યું છે. મુશ્‍કેલ આર્થિક પરિસ્‍થિતિનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્‍તાનનું દેવું રૂ.૮૧.૯૩ ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે. આ એપ્રિલમાં લેવામાં આવેલા મોટા પાયે દેવાને કારણે છે. પાકિસ્‍તાનનું કેન્‍દ્ર સરકારનું દેવું એપ્રિલમાં રૂ.૧.૪ ટ્રિલિયન વધીને રેકોર્ડ રૂ.૮૧.૯૩ ટ્રિલિયન થયું છે. આ દેશના વધતા નાણાકીય દબાણ અને સરકારી ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે દેવા પર તેની નિર્ભરતાને દર્શાવે છે.

બિઝનેસ રેકોર્ડરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે તાજેતરના દેવાના આંકડા પાકિસ્‍તાનના સરકારી નાણાંકીય ક્ષેત્રમાં સતત માળખાકીય નબળાઈ દર્શાવે છે. પાકિસ્‍તાનનું અર્થતંત્ર હાલમાં ભારે દેવાદાર છે. નિષ્‍ણાતોએ શાહબાઝ શરીફની આગેવાની હેઠળની સરકારને નાણાકીય સ્‍થિરતા અને દેશના વધતા દેવાના બોજ અંગે વારંવાર ચેતવણી આપી છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ૧૦ મહિનામાં કેન્‍દ્ર સરકારના દેવામાં ૪ ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધુનો વધારો થયો છે. આ કુલ વધારામાંથી, સ્‍થાનિક દેવું ૩.૬ ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધુ હતું, જ્‍યારે વિદેશી દેવું ૪૦૦ અબજ રૂપિયાથી વધુ વધ્‍યું હતું.

આ વર્ષે એપ્રિલમાં નોંધપાત્ર વધારો સ્‍થાનિક અને વિદેશી બંને ઉધારમાં વધારો થવાને કારણે થયો છે, જે સ્‍પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બજેટ ખાધને પૂર્ણ કરવા અને દેવાની ચુકવણીની જવાબદારીઓને પૂર્ણ કરવા માટે સરકાર દેવા પર સતત નિર્ભર છે.

રિપોર્ટ મુજબ, ક્રમિક સરકારો વર્તમાન ખર્ચને પહોંચી વળવા અને જૂના દેવાની ચુકવણી માટે દેવા પર વધુને વધુ આધાર રાખે છે. આનાથી એક ચક્ર સર્જાયું છે જેને ઉલટાવી શકાયું મુશ્‍કેલ બની રહ્યું છે.

અર્થશાષીઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્‍થાઓ અને નીતિ ઘડવૈયાઓ દ્વારા નબળા મહેસૂલ ઉત્‍પાદન અને સતત રાજકોષીય ખાધ અંગે વારંવાર ચેતવણી આપવામાં આવી હોવા છતાં, પાકિસ્‍તાન પર દેવાનો બોજ વધતો જ રહ્યો છે.

રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે વધતા દેવાના સ્‍ટોકના મેક્રોઇકોનોમિક પરિણામો છે. આના કારણે સરકારી સંસાધનોનો મોટો હિસ્‍સો શિક્ષણ, આરોગ્‍યસંભાળ, માળખાગત સુવિધાઓ અને સામાજિક કલ્‍યાણમાં રોકાણ કરવાને બદલે દેવાની સેવા તરફ વાળવામાં આવી રહ્યો છે.

રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે પﾍમિ એશિયામાં ભૂ-રાજકીય તણાવે નવી અનિﾍતિતા ઊભી કરી છે. આના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જાના ભાવમાં વધારો થયો છે અને તેલની આયાત ખર્ચમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે પાકિસ્‍તાનના વિદેશી ખાતાઓ પર દબાણ આવ્‍યું છે.

રિપોર્ટમાં ભલામણ કરવામાં આવી છે કે પાકિસ્‍તાનને તેના નાણાકીય બાબતોને વધુ ટકાઉ બનાવવા માટે મજબૂત મહેસૂલ ઉત્‍પાદન, જાહેર ખર્ચ પર કડક નિયંત્રણ અને માળખાકીય સુધારાની જરૂર પડશે. જો વધતા દેવાના મૂળ કારણોને દૂર કરવામાં નહીં આવે, તો આગામી વર્ષોમાં પાકિસ્‍તાનને ગંભીર રાજકોષીય પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે