નવી દિલ્હી: ભારતની આરોગ્ય પ્રણાલીની કરોડરજ્જુ સમાન નર્સો આજે એક એવા બોજ હેઠળ દબાયેલી છે જે દુનિયાને દેખાતો નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય નર્સ દિવસના અવસરે બહાર આવેલા અહેવાલો મુજબ, હોસ્પિટલોમાં દિવસ-રાત જોયા વગર સેવા આપતી આ નર્સો માત્ર દર્દીઓની સારવાર જ નથી કરતી, પરંતુ અપૂરતા સ્ટાફ, કથળતી વ્યવસ્થા અને માનસિક તણાવ સામે પણ જંગ લડી રહી છે. 'કેરગિવિંગ' એટલે કે સંભાળ રાખવાના વ્યવસાયમાં રહેલી આ નર્સોનું પોતાનું જીવન આજે અનેક પડકારોથી ઘેરાયેલું છે.

કામનો અતિશય બોજ અને સ્ટાફની અછત

ભારતમાં નર્સ અને દર્દીઓનો ગુણોત્તર (Ratio) વૈશ્વિક ધોરણો કરતા ઘણો ઓછો છે. એક નર્સ પર અનેક દર્દીઓની જવાબદારી હોવાને કારણે તેમને સતત ૧૨ થી ૧૪ કલાક સુધી ઉભા પગે કામ કરવું પડે છે. આ અતિશય કામના બોજને કારણે ઘણી નર્સો શારીરિક બિમારીઓ અને 'બર્નઆઉટ'નો શિકાર બની રહી છે. હોસ્પિટલના વહીવટી કામો અને પેપરવર્કનો ભાર પણ તેમની મુખ્ય જવાબદારી એટલે કે દર્દીની સારવાર પર અસર કરી રહ્યો છે.

સુરક્ષા અને સન્માનનો અભાવ

દુર્ભાગ્યે, સેવા આપતી નર્સોએ ઘણીવાર દર્દીઓના સંબંધીઓના રોષ અને હિંસાનો પણ સામનો કરવો પડે છે. કાર્યસ્થળ પર સુરક્ષાનો અભાવ અને રાત્રિ શિફ્ટ દરમિયાન થતી મુશ્કેલીઓ તેમના માટે મોટો ચિંતાનો વિષય છે. આટલું જ નહીં, ડોક્ટરો અને વહીવટી સ્ટાફ સાથેના વ્યવહારમાં પણ ઘણીવાર તેમને તે સન્માન મળતું નથી જેના તેઓ હકદાર છે. સમાજમાં હજુ પણ નર્સિંગના વ્યવસાયને જે દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે છે, તેમાં મોટા પરિવર્તનની જરૂર છે.

આર્થિક શોષણ અને પલાયન

ખાનગી હોસ્પિટલોમાં નર્સોને અપાતા પગાર અને સુવિધાઓ અત્યંત નજીવી છે. ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યા પછી પણ યોગ્ય વેતન ન મળવાને કારણે ભારતની પ્રતિભાશાળી નર્સો મોટા પાયે વિદેશ તરફ પલાયન કરી રહી છે. જો આ 'બ્રેઈન ડ્રેઈન' અટકાવવામાં નહીં આવે, તો આગામી સમયમાં ભારતની હેલ્થકેર સિસ્ટમ મોટા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર 'કોરોના વોરિયર્સ' કહીને તાળીઓ વગાડવાથી કામ નહીં ચાલે. નર્સોની સ્થિતિ સુધારવા માટે નક્કર કાયદાકીય માળખું, બહેતર વેતન અને સુરક્ષિત કાર્ય વાતાવરણ પૂરું પાડવું એ સમયની માંગ છે. દર્દીઓના આંસુ લૂછતી આ નર્સોના પોતાના આંસુ લૂછવાનો સમય હવે પાકી ગયો છે.