નવી દિલ્‍હી તા.૭: દેશનો વીજ ક્ષેત્ર હાલમાં મુશ્‍કેલ પરિસ્‍થિતિનો સામનો કરી રહ્યો છે. અલ નિનોને કારણે, સપ્‍ટેમ્‍બરમાં વીજળીની માંગ રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચી ગઈ છે, જેના કારણે હાજર બજારના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. દરમિયાન, થર્મલ પાવર પ્‍લાન્‍ટ્‍સમાં કોલસાનો ભંડાર ચિતાજનક સ્‍તરે ઘટી રહ્યો છે.

દેશના સૌથી મોટા પાવર એક્‍સચેન્‍જ, ઇન્‍ડિયન એનર્જી એક્‍સચેન્‍જ (IEX) એ આજે અહેવાલ આપ્‍યો છે કે સપ્‍ટેમ્‍બરમાં ઊંચી માંગને કારણે, ડે-અહેડ માર્કેટ (DAM) માં વીજળીનો સરેરાશ બજાર ભાવ, એટલે કે, બીજા દિવસના બજારમાં, રેકોર્ડ ૧૦૫ ટકા વધીને રૂ. ૭.૩ પ્રતિ યુનિટ થયો છે. DAM વોલ્‍યુમ દ્વારા એક્‍સચેન્‍જનો સૌથી મોટો સેગમેન્‍ટ છે.

સપ્‍ટેમ્‍બરમાં IEX પર કુલ વીજળીનો વેપાર ૧૨.૨૨ અબજ યુનિટ હતો, જે એક વર્ષ અગાઉ કરતાં ૧૦.૪% વધુ હતો. સમગ્ર મહિના દરમિયાન વીજળીની માંગ મજબૂત રહી, જે ૧૦ સપ્‍ટેમ્‍બરે ૨૬૯ ગીગાવોટની ટોચે પહોંચી. કુલ ઊર્જા વપરાશ પણ ૧૬૨ અબજ યુનિટ પર પહોંચ્‍યો, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ૧૧% વધુ છે.

આ પરિસ્‍થિતિ એવા સમયે આવી છે જ્‍યારે દેશના સૌથી મોટા વીજ ઉત્‍પાદક ફવ્‍ભ્‍ઘ્‍ના થર્મલ પાવર પ્‍લાન્‍ટ્‍સમાં કોલસાનો ભંડાર ચિતાજનક સ્‍તરે ઘટી ગયો છે. આ પ્‍લાન્‍ટ્‍સમાં ફક્‍ત ૫.૨ મિલિયન ટન કોલસો બાકી છે, જે ફક્‍ત ચાર દિવસ માટે વીજળી ઉત્‍પન્ન કરી શકે છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં, NTPCનો કોલસાનો ભંડાર ૧૮ મિલિયન ટનથી વધુ હતો.

એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્‍યું હતું કે, કોલસાની સ્‍થિતિ હાલમાં સારી નથી. બધા NTPC પાવર પ્‍લાન્‍ટ ગંભીર સ્‍થિતિમાં છે. કેટલાક પ્‍લાન્‍ટમાં ફક્‍ત ચાર દિવસનો કોલસો બાકી છે. જો પરિસ્‍થિતિમાં સુધારો નહીં થાય, તો આવતા વર્ષે ફેબ્રુઆરી સુધીમાં વીજળીની અછત સર્જાઈ શકે છે. આ પરિસ્‍થિતિને ફક્‍ત વિવિધ હિસ્‍સેદારો વચ્‍ચે યોગ્‍ય સંકલન દ્વારા જ નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

તેમણે સમજાવ્‍યું કે એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં NTPC ના પાવર પ્‍લાન્‍ટ્‍સમાં કોલસાનો ભંડાર ૧૮.૭ મિલિયન ટન હતો, જે લગભગ ૨૫ દિવસની માંગને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો હતો. હવે તે ઘટીને આશરે ૫.૫ મિલિયન ટન થઈ ગયો છે. અધિકારીએ એમ પણ જણાવ્‍યું હતું કે આ સમયગાળા દરમિયાન કંપનીની પોતાની કોલસા ખાણો (કેપ્‍ટિવ ખાણો) માંથી ઉત્‍પાદનમાં ૨૦% નો વધારો થયો છે, પરંતુ કોલ ઇન્‍ડિયા તરફથી કોલસાનો પુરવઠો માત્ર નજીવો વધ્‍યો છે.

અધિકારીએ એમ પણ જણાવ્‍યું હતું કે ૨૦૨૪-૨૫ ની સરખામણીમાં ૨૦૨૬-૨૭ માં કોલ ઇન્‍ડિયા તરફથી NTPC ને કોલસાના પુરવઠામાં કોઈ વધારો થયો નથી, તેમ છતાં ખાણકામ કંપનીએ આગ્રહ રાખ્‍યો હતો કે ફવ્‍ભ્‍ઘ્‍ ને તેની ખાણોમાંથી કોલસો મેળવવો જોઈએ. અધિકારીએ ઉમેર્યું, અમારા કેટલાક પીટહેડ પ્‍લાન્‍ટ, જે કોલસા માટે ઉત્તરીય કોલફિલ્‍ડ્‍સ પર આધાર રાખે છે, તેમને જાળવણી માટે બંધ કરવા પડ્‍યા છે. વિધ્‍યાચલ, સિગરૌલી, સિપટ અને કોરબામાં અમારા પીટહેડ પાવર પ્‍લાન્‍ટ સમસ્‍યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.

આ સમસ્‍યાને ઉકેલવા માટે, NTPC એ વાણિજ્‍યિક ખાણો અને કેટલીક ખાનગી ખાણોમાંથી કોલસો મેળવવાનું શરૂ કર્યું છે. અધિકારીએ કહ્યું, NTPC ઓડિશામાંથી કોલસો મેળવી રહી છે, NLC પાસેથી કોલસો મેળવવાનો પણ પ્રયાસ કરી રહી છે, અને પﾍમિ બંગાળમાં ખાનગી ખાણોમાંથી પણ કોલસો મેળવી રહી છે. કંપની વિવિધ વિકલ્‍પો શોધી રહી છે.ૅ

NTPC પાસે તેની પોતાની ખાણોમાંથી આશરે ૫૦ મિલિયન ટન કોલસા ઉત્‍પાદન ક્ષમતા છે. કંપની નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માં વાણિજ્‍યિક ખાણોમાંથી વધારાનો ૧૦ થી ૧૫ મિલિયન ટન કોલસો મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે કંપનીએ કોલસા અને વીજળી મંત્રાલયોને પણ પત્ર લખીને કોલસાની અછત વિશે માહિતી આપી છે.

ચાલુ નાણાકીય વર્ષના બીજા ક્‍વાર્ટરમાં, IEX પર પાવર ટ્રેડિગ વોલ્‍યુમ ૧૨.૭ ટકા વધીને ૩,૯૬૮.૫ કરોડ યુનિટ થયું છે. IEX એ આજે જણાવ્‍યું હતું કે આ સમયગાળા દરમિયાન DAM માં સરેરાશ ભાવ ૪૬% વધીને રૂ. ૫.૭ પ્રતિ યુનિટ થયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના બીજા ક્‍વાર્ટરમાં નીચા ભાવની તુલનામાં છે.

એ જ રીતે, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના બીજા ક્‍વાર્ટરમાં રીઅલ-ટાઇમ માર્કેટ (RTM) માં સરેરાશ બજાર ભાવ રૂ. ૫.૨ પ્રતિ યુનિટ હતો, જે પાછલા નાણાકીય વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળા કરતા ૪૯% વધારે છે. વર્ષ.

આ જ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન, દેશનો કુલ ઊર્જા વપરાશ ૫૦૨ અબજ યુનિટ સુધી પહોંચ્‍યો, જે ગયા વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળા કરતા ૧૧.૫% વધુ છે.