લંડન : જયપુરના રાજમાતા ગાયત્રી દેવીના ખાનગી સંગ્રહની એક અત્યંત દુર્લભ અને કિંમતી કલાકૃતિ આગામી સપ્તાહે લંડનના પ્રખ્યાત હરાજી ગૃહ 'સોથેબી' ખાતે વૈશ્વિક મંચ પર રજૂ કરવામાં આવશે. ૧૭મી સદીમાં બનેલું આ પિત્તળનું નક્ષત્ર યંત્ર (એસ્ટ્રોલેબ) તે સમયનું 'ખગોળશાસ્ત્રીય સુપર કમ્પ્યુટર' માનવામાં આવે છે. આ સાધન તેની અત્યંત જટિલ કારીગરી અને ઐતિહાસિક મહત્વને કારણે હરાજીમાં આશરે ₹૩૦ કરોડની તોતિંગ કિંમત મેળવે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે, જે ભારતની પ્રાચીન વૈજ્ઞાનિક વિરાસતની ઝલક આપે છે.

આ હાથથી પકડી શકાય તેવું ખગોળશાસ્ત્રીય સાધન ઇજનેરી કળાનો ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો છે, જેમાં તે સમયના ૯૪ મુખ્ય શહેરોની યાદી અને તેમના સચોટ ભૌગોલિક રેખાંશ-અક્ષાંશ અંકિત કરવામાં આવ્યા છે. ૮.૨ કિલોગ્રામ વજન ધરાવતું આ યંત્ર સામાન્ય ભારતીય એસ્ટ્રોલેબ કરતાં કદમાં ચાર ગણું મોટું છે, જેનો વ્યાસ ૩૦ સેન્ટિમીટર અને ઊંચાઈ ૪૬ સેન્ટિમીટર છે. તેમાં ૩૮ સ્ટાર પોઈન્ટર્સને ફૂલોની અત્યંત બારીક કોતરણી દ્વારા એકબીજા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, જે તે યુગની ટેકનિકલ ચોકસાઈ અને કલાત્મક દ્રષ્ટિકોણનો પરિચય આપે છે.

વિશ્વભરના એન્ટિક વસ્તુઓના સંગ્રાહકો અને ખગોળશાસ્ત્ર પ્રેમીઓમાં આ હરાજીને લઈને ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. ૧૭મી સદીમાં જ્યારે આધુનિક ટેકનોલોજીનો અભાવ હતો, ત્યારે આવા જટિલ સાધનો દ્વારા નક્ષત્રોની ગણતરી કરવામાં આવતી હતી. મહારાણી ગાયત્રી દેવી સાથે જોડાયેલી આ વિરાસત લંડનમાં વેચાવા જઈ રહી છે, ત્યારે આ હરાજી માત્ર રકમની દ્રષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ તરીકે પણ મહત્વની સાબિત થશે. વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અને વીમા કવચ હેઠળ આ સાધનને પ્રદર્શન માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું છે.