નવી દિલ્હી,: ભારતીય ન્યાય પ્રણાલી અને જેલ સુધારણાના સંદર્ભમાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત, સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત દૂરોગામી અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, કોઈ પણ ગુનેગારને તેની સજા પૂરી થાય તે પહેલાં અકાળ મુક્તિ (Premature Release) આપવી કે નહીં, તે એક સંપૂર્ણપણે "અલગ કારોબારી કાર્ય" (Executive Function) છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, માત્ર ગુનાની જઘન્યતા કે તેની ભયાનકતાના આધારે જ કોઈ કેદીની માફી (Remission) અંગેનો આખરી નિર્ણય નક્કી ન કરી શકાય.

ખરાબ ભૂતકાળના પડછાયામાં કાયમી કેદ ન્યાયસંગત નથી

માનવીય અભિગમ અને સુધારાવાદી ન્યાયશાસ્ત્ર પર ભાર મૂકતાં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં એક બહુ મોટી ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, "સાચો ન્યાય ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિને તેના જીવનના સૌથી ખરાબ કૃત્ય અથવા ભૂતકાળના પડછાયામાં કાયમી ધોરણે જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી રાખવાની મંજૂરી આપતો નથી." અદાલતના મતે, દરેક ગુનેગારમાં સુધારો થવાની અને સમાજની મુખ્ય ધારામાં પાછા ફરવાની તક હોવી જોઈએ, તેથી માત્ર ગુનાની પ્રકૃતિ (Nature of Crime) ને જ માફીનો ઇનકાર કરવા માટેનું એકમાત્ર અને અફર કારણ ન બનાવી શકાય.

મુક્તિ પ્રક્રિયામાં જેલના વર્તનને ધ્યાને લેવું જરૂરી

સર્વોચ્ચ અદાલતના આ આદેશથી હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે જ્યારે પણ કોઈ કેદીની અકાળ મુક્તિની અરજી સરકાર સામે આવે, ત્યારે સરકારે માત્ર ભૂતકાળના ગુનાને જ નહીં, પરંતુ જેલમાં વિતાવેલા સમય દરમિયાન તે વ્યક્તિના આચરણ, તેનામાં આવેલા સકારાત્મક બદલાવ અને જેલ પ્રશાસનના રિપોર્ટને પણ એટલું જ મહત્વ આપવું પડશે. આ ચુકાદો દેશભરની જેલોમાં લાંબા સમયથી સજા કાપી રહેલા અને સુધરી ચૂકેલા સેંકડો કેદીઓ માટે આશાનું એક નવું કિરણ લઈને આવ્યો છે.