ગોલ્ડની દાણચોરીથી ૧ કિલો પર ૨૩ લાખનો નફો
કસ્ટમ ડયુટી વધતા જ દાણચોરો સક્રિયઃ વધશે દાણચોરી?
નવી દિલ્હી,તા.૧૩: સરકારે સોના અને ચાંદી પર આયાત ડ્યુટીમાં વધારો કર્યો છે. નવા દરો આજથી અમલમાં આવ્યા છે. સરકારે સોના અને ચાંદીની આયાત પર ૧૦% બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી અને ૫% એગ્રીકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એન્ડ ડેવલપમેન્ટ સેસ (AIDC) લાદ્યો છે. આનાથી અસરકારક રીતે આયાત ડ્યુટી ૬% થી વધારીને ૧૫% કરવામાં આવી છે. કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાં વધારાથી દેશમાં સોનાની દાણચોરીનું જોખમ પણ વધ્યું છે. એક કિલોગ્રામ સોનાની દાણચોરીથી આશરે ?૨.૩ મિલિયનનો નફો થઈ શકે છે.
સરકારે ૨૦૨૪ માં સોનાની દાણચોરીને રોકવા માટે આયાત ડ્યુટી ઘટાડી હતી. તે સમયે, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે બજેટ રજૂ કરતી વખતે સોના અને ચાંદી પરની આયાત ડ્યુટી ૧૫% થી ઘટાડીને ૬% કરી હતી. આના કારણે સોનાના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. જોકે, આયાત ડ્યુટીમાં વધારાથી સોનાના ભાવમાં વધુ વધારો થશે. પરિણામે, સોનાના દાણચોરો ફરી સક્રિય થઈ શકે છે, અને સોનાની દાણચોરી ફરી એકવાર વધી શકે છે.
ભારત તેની સોનાની લગભગ બધી જ જરૂરિયાતો વિદેશથી આયાત કરે છે, જે યુએસ ડોલરમાં પૂર્ણ થાય છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં, ભારતે સોનાની આયાત પર ઼૭૧.૯૮ બિલિયન ખર્ચ કર્યા. ગલ્ફ વોર (ઈરાન યુદ્ધ) અને ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર દબાણ લાવી રહ્યા છે. સરકાર આયાત ઘટાડીને વાર્ષિક ઼૨૦ થી ઼૨૫ બિલિયન બચાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અપીલ અને સોના પર આયાત ડ્યુટીમાં વધારો વેપારને મુશ્કેલ બનાવી રહ્યો છે. ઉદ્યોગને ડર છે કે આનાથી દાણચોરી વધશે.
આયાત ડ્યુટી વધારવાથી સોનું ખરીદવું વધુ મોંઘું થશે. દાણચોરો દુબઈ, બેંગકોક, સિગાપોર અને ખાડી દેશોમાંથી ગેરકાયદેસર રીતે સોનું આયાત કરી શકે છે અને તેને ભારતમાં વેચી શકે છે. આ દેશોમાંથી સોનું ભારત કરતાં સસ્તું છે, પરંતુ ભારતીય સ્થાનિક બજારમાં તેની કિમત ઘણી ઊંચી થઈ જાય છે. સોનાની દાણચોરીનો મુખ્ય હેતુ ભારે કર (કસ્ટમ ડ્યુટી અને IGST) થી બચવાનો અને ગેરકાયદેસર રીતે નફો મેળવવાનો છે.
સરકારે તાજેતરમાં સોના પર કસ્ટમ ડ્યુટીમાં વધારો કર્યો છે. ૧૦ ગ્રામ સોનાની હાલની કિમત આશરે રૂ.૧,૬૪,૦૩૫ છે. ડ્યુટી વધારાને કારણે સોનાની કિમત (પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ) કેટલી થશે તે જાણોઃ
જૂની સિસ્ટમ (૬%): આશરે રૂ.૯,૨૮૫ ડ્યુટી (કુલ કિમત રૂ.૧,૬૪,૦૩૫)
નવી સિસ્ટમ (૧૫%): આશરે રૂ.૨૩,૨૧૨ ડ્યુટી (કુલ કિંમત રૂ.૧,૭૭,૯૬૨)
ફક્ત ડ્યુટી વધારાને કારણે પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ આશરે રૂ.૧૩,૯૨૭ (આશરે રૂ.૧૪,૦૦૦) નો વધારો થયો છે. આનો અર્થ એ થાય કે પ્રતિ કિલોગ્રામ સોનામાં આશરે રૂ.૧.૪ મિલિયન.
હાલમાં, જો ૧૫% ડ્યુટી ચૂકવવામાં આવે, તો ૧૦ ગ્રામ સોના પર કુલ કર રૂ.૨૩,૨૧૨ અથવા પ્રતિ કિલોગ્રામ રૂ.૨૩ લાખથી વધુ થશે. હવે, જો એક કિલોગ્રામ સોનું ભારતમાં દાણચોરી કરવામાં આવે છે, તો આ ૧૫્રુ કસ્ટમ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવશે નહીં. આ કિસ્સામાં, દાણચોરોને પ્રતિ કિલોગ્રામ સોના પર રૂ.૨૩ લાખથી વધુનો નફો થશે.
દાણચોરો અન્ય દેશોમાંથી સોનું લાવવા અને ભારતમાં વેચવા માટે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. તેઓ સોનું એવી જગ્યાએ છુપાવે છે જે એરપોર્ટ પર શોધવાનું લગભગ અશક્ય હોય છે. નીચે મુજબ મુખ્ય કારણો છેઃ
સોનાની પેસ્ટ બનાવવામાં આવે છે અને કેપ્સ્યુલ્સમાં ભરવામાં આવે છે. આ કેપ્સ્યુલ્સ પછી ગળી જાય છે અથવા શરીરની અંદર (જેમ કે ગુદામાર્ગ) અથવા કપડાંમાં છુપાવવામાં આવે છે.
સોનાને રાસાયણિક પેસ્ટમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે અને ક્રીમ કેન, જૂતાના તળિયા અથવા બેલ્ટમાં છુપાવવામાં આવે છે. પછી તેને અન્ય દેશોમાં દાણચોરી કરવામાં આવે છે.
સોનાની દાણચોરી મ્યુઝિક સિસ્ટમ, મિક્સર ગ્રાઇન્ડર, ઇલેક્ટ્રિક ઇસ્ત્રી, વેક્યુમ ક્લીનર્સ, મોબાઇલ બેટરી વગેરે જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોમાં કરવામાં આવે છે.
સોનાની ટ્રોલી વ્હીલ્સ અને અન્ય ભાગોમાં પણ દાણચોરી કરવામાં આવે છે. ક્યારેક લોકો વાળના વિગમાં સોનાની દાણચોરી કરે છે.
સોનાની દાણચોરી કપડાંના બટનો, બેગના લાઇનિગ અને ખાદ્ય પદાર્થો જેવી વિવિધ રીતે પણ કરવામાં આવે છે.
ભારતમાં મોટાભાગનું સોનું દુબઈ, થાઈલેન્ડ, સિગાપોર, બેંગકોક, ખાડી દેશો, આફ્રિકન દેશો વગેરેમાંથી દાણચોરી દ્વારા લાવવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે આ દેશોમાં સોનું સસ્તું હોય છે. ઘણીવાર, દાણચોરો આ દેશોમાંથી સીધા આવતા નથી; તેઓ બાંગ્લાદેશ, મ્યાનમાર અને નેપાળ જેવા પડોશી દેશો દ્વારા ભારતમાં પ્રવેશ કરે છે. ભારતમાં, મુંબઈ, દિલ્હી અને કેરળ એરપોર્ટ દાણચોરીના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. એકલા મહારાષ્ટ્રમાં દાણચોરી દેશના અન્ય ઘણા રાજ્યોમાં જપ્ત કરાયેલ કુલ કેસ જેટલી છે.
માર્ચમાં પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં, સરકારી એજન્સીઓએ સોનાની દાણચોરીના ૩,૦૦૫ કેસ નોંધ્યા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, ૨.૬ મેટ્રિક ટન સોનું જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું.
ભારતમાં સોનાની દાણચોરી અટકાવવા માટે કડક કાયદા છે. કસ્ટમ્સ એક્ટ, ૧૯૬૨ હેઠળ, ગેરકાયદેસર રીતે ભારતમાં સોનું લાવવાથી માલ જપ્ત થાય છે અને ભારે દંડ થાય છે. આરોપીઓને જેલ પણ થઈ શકે છે. જોકે, વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોને રાહત દરે ભારતમાં થોડું સોનું લાવવાની છૂટ છે.
કસ્ટમ ડયુટીમાં વધારાની ૫ મુખ્ય અસરો
૧.નવા ઘરેણાં ખરીદવાનો ખર્ચ હવે ઘણો વધુ થશે.
૨.લગ્નની મોસમ હોવા છતાં, લોકો તેમની ખરીદી મુલતવી રાખી શકે છે.
૩. વધતી કિમતોને કારણે, લોકો હળવા ઘરેણાં પસંદ કરશે.
૪. જૂના ઘરેણાં બદલીને નવા ઘરેણાં બનાવવાનું વલણ વધશે.
૫.ઝવેરીઓને ડર છે કે ઊંચા ભાવ શોરૂમમાં લોકોની ભીડ ઘટાડશે અને રોકડ વ્યવહારો વધશે.
પીએમ મોદીએ અપીલ કરી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લોકોને વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા માટે એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવા અપીલ કરી. ભારત ચીન પછી વિશ્વમાં સોનાનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક છે અને તેના મોટાભાગના સોનાની આયાત કરે છે. ભારતની સોનાની આયાત ૨૦૨૫-૨૬માં રેકોર્ડ $૭૧.૯૮ બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ, જે ૨૦૨૪-૨૫માં ઼૫૮ બિલિયન હતી. ૨૦૨૩-૨૪માં, ભારતે $૪૫.૫૪ બિલિયનનું સોનું ખરીદ્યું, જ્યારે ૨૦૨૨-૨૩માં, આ આંકડો લગભગ $૩૫ બિલિયન હતો.
(3:09 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
