નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે દેશમાં જાહેર રોજગાર અને સરકારી નોકરીઓને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારી કે જાહેર ક્ષેત્રની નોકરીઓમાં ખાલી જગ્યાઓની યોગ્ય અને વ્યાપક જાહેરાત આપવી, સંપૂર્ણપણે ન્યાયી અને પારદર્શક પસંદગી પ્રક્રિયા અપનાવવી, સક્ષમ સત્તાધિકારી દ્વારા જ નિમણૂક કરવી અને તમામ પાત્ર ઉમેદવારોને સમાન તક પૂરી પાડવી એ બંધારણીય નિયમો અનુસાર ફરજિયાત છે. આ તમામ બાબતો ભારતીય સંવિધાનના અનુચ્છેદ ૧૪ અને ૧૫ ની જોગવાઈઓને સુસંગત હોવી અનિવાર્ય છે.

જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન કોટીશ્વર સિંહની બંચ દ્વારા આ મહત્વનો ચુકાદો એક ટેકનિકલ પ્રક્રિયાગત ખામીના આધારે કર્મચારીઓની નિમણૂક રદ કરવાના કેસની સુનાવણી દરમિયાન આપવામાં આવ્યો હતો. આ કેસમાં કર્મચારીઓની પસંદગી સંપૂર્ણ જાહેર પ્રક્રિયા દ્વારા જ થઈ હતી અને તેઓ લાંબા વર્ષોથી પોતાની સેવાઓ આપી રહ્યા હોવા છતાં, ટેકનિકલ કારણો આગળ ધરીને તેમને નોકરીમાંથી મુક્ત કરાયા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે ગૌરવ મેહલા અને અન્ય ઉમેદવારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને મંજૂર રાખી છે અને પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓને રદબાતલ ઠેરવ્યા છે.

આ સમગ્ર મામલાની વિગત એવી છે કે વર્ષ ૨૦૧૪ માં કુરુક્ષેત્રની થાનેસર કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ-કમ-પ્રોસેસિંગ સોસાયટી લિમિટેડમાં કલાર્ક-કમ-સેલ્સમેન અને પ્યુન-કમ-ચોકીદાર તરીકે કેટલાક કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ નિમણૂકો જાહેર જાહેરાત અને હરિયાણાના રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝની મંજૂરી બાદ થઈ હતી. પરંતુ, બાદમાં સુધારેલા સ્ટાફ સર્વિસ રૂલ્સ, ૨૦૦૩ ના નિયમ ૩ ના ઉલ્લંઘન બદલ હાઈકોર્ટે આ નિમણૂકો રદ કરી હતી, કારણ કે નિમણૂકના નિર્ણય સમયે આસિસ્ટન્ટ રજિસ્ટ્રાર, કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝના ઈન્સ્પેક્ટર અને હાફેડ (HAFED) ના ડિસ્ટ્રિક્ટ મેનેજર હાજર નહોતા.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ૧૧ જૂન, ૨૦૨૬ ના ચુકાદામાં નોંધ્યું હતું કે કોઓપરેટિવ સોસાયટી એ કોઈ ખાનગી સંસ્થા નથી પરંતુ તે હરિયાણા કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ એક્ટ, ૧૯૮૪ હેઠળ કામ કરે છે અને તેની નિમણૂકો વૈધાનિક સેવા નિયમો દ્વારા સંચાલિત થાય છે. તેથી તે સાર્વજનિક સંસ્થાનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, જેના કારણે તેની ભરતી પ્રક્રિયા ન્યાય અને સમાનતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતોને આધીન છે. બંચે સ્વીકાર્યું કે આ કેસમાં ભરતી પ્રક્રિયા મૂળભૂત રીતે યોગ્ય હતી; જગ્યાઓ યોગ્ય રીતે જાહેર કરાઈ હતી, અયોગ્ય ઉમેદવારો પસંદ થયાના કે કોઈ છેતરપિંડી કે ગેરરીતિના કોઈ પુરાવા નહોતા.

અદાલતે ઠેરવ્યું કે બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની બેઠકમાં ત્રણ નામાંકિત અધિકારીઓની ગેરહાજરી એ નિયમ ૩ નું ઉલ્લંઘન જરૂર છે, પરંતુ તે સમગ્ર ભરતી પ્રક્રિયાને અમાન્ય કરી શકે તેવી મોટી કે મૂળભૂત ખામી નથી. સત્તાવાળાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી વહીવટી અનિયમિતતાનું પરિણામ નિર્દોષ કર્મચારીઓએ ભોગવવું ન જોઈએ, ખાસ કરીને જ્યારે તેમની પસંદગી ન્યાયી હોય અને તેમની સેવાઓ બેદાગ રહી હોય. કોર્ટે સોસાયટીને એક મહિનાની અંદર બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની બેઠક ફરી યોજવા અને આ બિન-ચૂંટાયેલા સત્તાવાર સભ્યોની હાજરીમાં માત્ર નિમણૂકના તબક્કાની પુનઃ સમીક્ષા કરવા આદેશ આપ્યો છે. જો અપીલકર્તાઓ લાયક જણાશે, તો ભૂતકાળની સેવા અને સિનિયોરિટી ગણીને તેમને ફરીથી નિયુક્ત કરવામાં આવશે, જો કે તેઓ સેવા બહાર રહ્યા તે સમયગાળાના પગાર ભથ્થા મેળવવા પાત્ર રહેશે નહીં.