ચંદીગઢ: પંજાબમાં લાંબા સમયથી ચર્ચાસ્પદ બનેલા 'બેઅદબી' એટલે કે ધાર્મિક ગ્રંથોના અપવિત્રતાના મામલે રાજ્ય સરકારે કાયદાને વધુ કડક બનાવવાની દિશામાં કદમ ઉઠાવ્યા છે. પંજાબ સરકાર દ્વારા ઇન્ડિયન પીનલ કોડ (IPC) માં સુધારો કરીને પવિત્ર ધર્મગ્રંથોના અપમાન બદલ 'આજીવન કેદ' સુધીની સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જોકે, આ નવો કાયદો હવે બંધારણીય માન્યતાના કઠેડામાં આવીને ઉભો રહ્યો છે. કાનૂની નિષ્ણાતો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું લોકશાહી દેશમાં આવા કડક કાયદા બંધારણીય મૂલ્યો સાથે સુસંગત છે?
કાયદામાં શું છે ખાસ જોગવાઈ?
પંજાબ સરકારના આ નવા સુધારા મુજબ, શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ, શ્રીમદ ભગવદ ગીતા, પવિત્ર કુરાન અને પવિત્ર બાઇબલનું અપમાન કે અપવિત્રતા કરવાના ઈરાદા સાથે કરવામાં આવેલા કૃત્ય બદલ ગુનેગારને આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે. અગાઉના કાયદામાં સજાનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું હતું. પંજાબમાં વારંવાર બનતી બેઅદબીની ઘટનાઓને રોકવા અને લોકોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડતા અટકાવવા સરકારે આ કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
બંધારણીય પડકારો અને નિષ્ણાતોનો મત
કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ કાયદો ભારતના બંધારણના આર્ટિકલ ૧૪ (સમાનતાનો અધિકાર) અને આર્ટિકલ ૨૧ (જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર) નું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. મુખ્ય દલીલો નીચે મુજબ છે:
•    અસ્પષ્ટ વ્યાખ્યા: 'અપવિત્રતા' કે 'બેઅદબી' ની વ્યાખ્યા ઘણીવાર અસ્પષ્ટ હોય છે, જેનો દુરુપયોગ નિર્દોષ લોકોને ફસાવવા માટે થઈ શકે છે.
•    ધર્મનિરપેક્ષતા: ભારતના બંધારણ મુજબ રાજ્ય કોઈ ચોક્કસ ધર્મના રક્ષણ માટે કાયદા બનાવી શકે પરંતુ તે અન્ય મૂળભૂત અધિકારોનું હનન ન કરવું જોઈએ.
•    સજાનું પ્રમાણ: સામાન્ય અપમાન માટે આજીવન કેદ જેવી સખત સજા 'ક્રૂર અને અસામાન્ય' ગણાઈ શકે છે.
ભૂતકાળના કિસ્સાઓ અને સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ
પંજાબમાં વર્ષ ૨૦૧૫માં થયેલી બેઅદબીની ઘટનાઓ અને ત્યારબાદ થયેલી હિંસાએ રાજ્યની રાજનીતિને હચમચાવી દીધી હતી. ત્યારથી જ કડક કાયદાની માંગ પ્રબળ બની હતી. જોકે, ભૂતકાળમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે વારંવાર કહ્યું છે કે માત્ર ધાર્મિક લાગણી દુભાવાના નામે કોઈ વ્યક્તિની અભિવ્યક્તિની આઝાદીને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરી શકાય નહીં.
નિષ્કર્ષ
પંજાબનો આ નવો કાયદો ધર્મ અને કાયદાના જટિલ મિશ્રણને દર્શાવે છે. એક તરફ સરકાર માટે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવી અને ધાર્મિક શાંતિ જાળવવી જરૂરી છે, તો બીજી તરફ બંધારણીય અધિકારોનું રક્ષણ કરવું પણ તેટલું જ અનિવાર્ય છે. આ મામલો જ્યારે અદાલતોમાં જશે ત્યારે તે ભારતની ન્યાયિક પ્રણાલી માટે એક મોટી કસોટી સાબિત થશે. સમગ્ર દેશની નજર અત્યારે પંજાબના આ 'ઐતિહાસિક પણ વિવાદાસ્પદ' કાયદા પર ટકેલી છે.