મુંબઈ : ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વિદેશી ભારતીયો દ્વારા લાવવામાં આવેલા ડોલરને કારણે સર્જાયેલી રેકોર્ડ ૧૦.૫ ટ્રિલિયન રૂપિયાની અતિશય તરલતા અને રોકડ પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માટે આગામી સોમવારે ૭ ટ્રિલિયન રૂપિયા (અંદાજે ૭૪.૧ અબજ ડોલર) ની વિશાળ રકમ માટે ૩૦-દિવસીય ચલ-દર રિવર્સ રેપો હરાજીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જે અગાઉના ૧૫ દિવસના સમયગાળાથી આગળ વધીને લાંબા સમય સુધી રોકડને સિસ્ટમમાંથી બહાર રાખવાની કેન્દ્રીય બેંકની ગંભીર રણનીતિ દર્શાવે છે.
આ આર્થિક પગલાં અંગે વિસ્તૃત વિગતો આપતા બ્લૂમબર્ગ ઇકોનોમિક્સ ઇન્ડેક્સ અને કેન્દ્રીય બેંકના સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે વિદેશી ભંડોળ અને ડોલરના પ્રવાહને કારણે બેંકોમાં નાણાંનો ભરાવો થયો છે, જેને કાબૂમાં લેવા માટે આ નવું સાધન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે, જોકે આ સાધન અન્ય પરંપરાગત વિકલ્પો કરતાં થોડું ઓછું શક્તિશાળી છે કારણ કે બેંકો પાસે પોતાની અનુકૂળતા મુજબ કેન્દ્રીય બેંકમાં નાણાં જમા રાખવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રહે છે.
આ હરાજીની વિશેષતા અંગે વાત કરતા પ્રકાશનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે બજારના સહભાગીઓ પાસે હરાજીમાં ઉછીના આપેલી રકમને અકાળે ઉલટાવી દેવાનો (রিવર્સ કરવાનો) વિશેષ વિકલ્પ પણ ખુલ્લો રાખવામાં આવ્યો છે, જેથી નાણાકીય બજારમાં અચાનક કોઈ કટોકટી કે ભંડોળની અછત સર્જાય તો બેંકો તેને સરળતાથી મેનેજ કરી શકે અને તરલતાનું સંતુલન જળવાઈ રહે.
ભૂતકાળમાં ટૂંકા ગાળાના ઓપરેશન્સ દ્વારા બજારને નિયંત્રિત કરવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે વધતા જતા નાણાકીય પ્રવાહને જોતાં RBI દ્વારા વધુ સઘન અને દીર્ઘદ્રષ્ટિવાળા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, જેના પરિણામે આગામી સમયમાં વ્યાજદર અને બજારની તરલતા પર સકારાત્મક નિયંત્રણ રહેવાની પૂરી સંભાવના છે.