કોલકાતા : પશ્ચિમ બંગાળના દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાંથી એક અત્યંત રોમાંચક અને આનંદદાયક સમાચાર સામે આવ્યા છે, જ્યાં આઠ વર્ષના લાંબા અંતરાલ બાદ એક દુર્લભ પ્રજાતિનું 'સ્પૂન-બિલ્ડ સેન્ડપાઇપર' પક્ષી જોવા મળ્યું છે. કોલકાતાને અડીને આવેલા દક્ષિણ ૨૪ પરગણા જિલ્લાના બકખાલી ખાતે આવેલા કારગિલ બીચ પર આ લુપ્તપ્રાય સ્થળાંતર કરનાર અતિ દુર્લભ પક્ષી સુરક્ષિત રીતે નજરે પડ્યું હતું, જેણે વૈશ્વિક સ્તરે પક્ષીશાસ્ત્રીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આ અદ્ભુત પક્ષી રશિયાના સુદૂર પૂર્વના પ્રદેશમાંથી આશરે ૮,૦૦૦ કિલોમીટર જેટલું લાંબું અને કઠિન અંતર કાપીને બંગાળના દરિયાકાંઠે પહોંચ્યું છે. તેના પગ પર લગાડવામાં આવેલા એક વિશેષ ટેગ દ્વારા તેની સચોટ ઓળખ કરવામાં આવી છે, જે રશિયામાં તેના સંવર્ધન વખતે લગાવવામાં આવ્યો હતો. બર્ડવોચર્સ સોસાયટીના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આ પક્ષીને ૬ જુલાઈ, ૨૦૨૫ ના રોજ રશિયાના ચુકોટકા પ્રદેશમાં બચ્ચા તરીકે ટેગ કરવામાં આવ્યું હતું, અને અગાઉ તે વર્ષ ૨૦૧૮ માં બંગાળમાં જોવા મળ્યું હતું.

આ પક્ષીની શારીરિક વિશેષતાઓ વિશે વાત કરીએ તો, સ્પૂન-બિલ્ડ સેન્ડપાઇપરની ચાંચ ચમચી જેટલી પહોળી અને અવિશ્વસનીય આકારની હોય છે, જે ૧૪ થી ૧૬ સેન્ટિમીટર લાંબી હોય છે અને તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ કેલિડ્રિસ પિગ્મિયા છે. સંવર્ધન ઋતુ દરમિયાન તેનું માથું અને છાતી લાલ-ભૂરા રંગના હોય છે, જ્યારે અન્ય ઋતુઓમાં તેની પીઠ ભૂખરા-ભૂરા રંગની અને નીચલો ભાગ સફેદ રંગનો બને છે. તે દરિયાકિનારાની ભીની રેતી અને કાદવમાં રહેલા નાના જીવોને ખોરાક તરીકે ગ્રહણ કરે છે.

વિશ્વભરમાં આ દુર્લભ પ્રજાતિની વસ્તી ખૂબ જ મર્યાદિત હોવાનું મનાય છે અને હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે તેની સંખ્યા ૫૦૦ થી પણ ઓછી હોવાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે. ભૂતકાળમાં સ્થળાંતર માર્ગો પર રહેઠાણોનો નાશ થવા, માનવીય ખલેલ અને શિકાર જેવી સમસ્યાઓના કારણે આ પક્ષીઓએ આ માર્ગે આવવાનું લગભગ બંધ કરી દીધું હતું, પરંતુ તેનું આ પ્રકારે પુનરાગમન પર્યાવરણ અને વન્યજીવ સૃષ્ટિ માટે એક અત્યંત સકારાત્મક સંકેત પૂરો પાડે છે.

પક્ષી ફોટોગ્રાફરો અને સ્થાનિક પ્રકૃતિ પ્રેમીઓએ આ દુર્લભ મહેમાનને પોતાના કેમેરામાં કેદ કરીને આ પક્ષીના આગમનને ઐતિહાસિક ગણાવ્યું છે. આ ઘટનાથી સાબિત થાય છે કે પક્ષીઓના કુદરતી સ્થળાંતર માર્ગો પર હવે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ સર્જાઈ રહી છે, જેનાથી લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓને બચાવવાના પ્રયાસોને નવું બળ મળી રહ્યું છે.

આગામી સમયમાં વન વિભાગ અને પ્રકૃતિ પ્રેમી સંસ્થાઓ દ્વારા આ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિશેષ નજર રાખવામાં આવશે જેથી આ દુર્લભ પક્ષીઓને કોઈપણ પ્રકારની ખલેલ ન પહોંચે. આ પ્રકારની દુર્લભ વન્યજીવ સૃષ્ટિની હાજરી પ્રદેશના ઇકોસિસ્ટમ અને પર્યાવરણીય સમતોલનને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહી છે.