બાળકોની ઓનલાઇન સુરક્ષા અંગે કેન્દ્ર સરકારની કડક ભૂમિકા વચ્ચે મેટાએ બાળ સુરક્ષા સંબંધિત બાબતો ભારતીય કાયદા અમલીકરણ તંત્ર સુધી પહોંચાડવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. કંપનીના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે પોતાના મંચો પર બાળકોનું રક્ષણ પ્રાથમિકતા છે અને આવા ગુનાઓના જવાબદારો સામે કાર્યવાહી માટે સરકાર સાથે સહકાર અપાશે. મેટા હવે ભારતીય સાયબર અપરાધ સંકલન કેન્દ્ર દ્વારા સંચાલિત ફરિયાદ વ્યવસ્થા સુધી બાળ સુરક્ષાની વિગતો સીધી પહોંચાડશે. બાળકોના જાતીય શોષણ સંબંધિત સામગ્રી અને જાહેરાતો અંગે ઊઠેલા પ્રશ્નો પછી આ પગલું સામે આવ્યું છે. કંપનીની પ્રતિબદ્ધતા બાદ તેની અમલવારી ઉપર પણ નજર રહેશે.

 

 કેન્દ્રના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલયે બાળકોની ઓનલાઇન સુરક્ષા માટે સક્રિય પગલાં નહીં લેનારા મંચો સામે કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે ભારતમાં કાર્યરત સામાજિક માધ્યમ કંપનીઓ માટે બાળ સુરક્ષા અનિવાર્ય જવાબદારી છે. બાળકોને નુકસાનકારક સામગ્રી શોધવા, તેને દૂર કરવા અને સંબંધિત ગુનાઓની માહિતી કાયદા અમલીકરણ તંત્રને આપવા માટે સરકાર કંપનીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં છે. મેટાએ બાળ સુરક્ષાની બાબતો સીધી ભારતીય તપાસ વ્યવસ્થા સુધી પહોંચાડવાની તૈયારી દર્શાવી છે. જોકે અધિકારીઓએ વધુ પગલાંની જરૂરિયાત જણાવી છે. અન્ય ઓનલાઇન મંચો પાસેથી પણ અસરકારક પ્રતિબંધક કાર્યવાહી અપેક્ષિત છે.

 

*

 

અરુણાચલ પ્રદેશમાં ચીનની સરહદ નજીક મહત્વના ફ્રન્ટિયર હાઇવેના નિર્માણને જમીન સંપાદન અને વળતર સંબંધિત અવરોધો મોટા ભાગે દૂર થતાં વેગ મળ્યો છે. આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પૂર્ણ કરવા માટે વર્ષ ૨૦૨૯નું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. સરહદી અને અંતરિયાળ વિસ્તારો વચ્ચે જોડાણ સુધારવાની સાથે માર્ગ સંરક્ષણ દળોની ઝડપી અવરજવરમાં મદદરૂપ બનશે. જમીનના વળતર અંગેના વિવાદો પ્રોજેક્ટની પ્રગતિ માટે મહત્વનો પડકાર રહ્યા હતા. સંબંધિત પ્રક્રિયાઓમાં આગળ વધ્યા બાદ નિર્માણ સમયમર્યાદા પ્રમાણે આગળ ધપાવવાનો પ્રયાસ છે. પ્રોજેક્ટનું લક્ષ્ય પૂર્ણ થવાનું બાકી હોવાથી તેને તૈયાર થયેલો માર્ગ ગણાવી શકાય નહીં.

 

*

 

કેન્દ્ર સરકારે રૂપિયા ૨,૦૦૦ સુધીની યુપીઆઈ ચુકવણી તથા રૂપે ડેબિટ કાર્ડની ચુકવણી પર ગ્રાહકો પાસેથી શુલ્ક વસૂલવા સામે પ્રતિબંધ સ્પષ્ટ કર્યો છે. બેન્કો અને ચુકવણી વ્યવસ્થાના સંચાલકો ગ્રાહકો ઉપર સીધો કે પરોક્ષ ચાર્જ લાદી શકશે નહીં. સંબંધિત જાહેરનામામાં આ ચુકવણી પદ્ધતિઓને નિર્ધારિત ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમ તરીકે આવરી લેવામાં આવી છે. સરકારની સ્પષ્ટતા પ્રમાણે સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ માટે ડિજિટલ ચુકવણી મફત રહેશે. મોટી રકમની વેપારી ચુકવણી માટેની શુલ્કવ્યવસ્થા અલગ છે અને તેનો ખર્ચ વેપારીનો રહેશે. તેથી રૂપિયા ૨,૦૦૦થી વધુની દરેક ચુકવણીમાં ગ્રાહકે વધારાની રકમ આપવી પડશે એવો અર્થ થતો નથી.

 

*

 

અમેરિકાના અર્થશાસ્ત્રી અને કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર જેફ્રી સાક્સે આગામી પચીસ વર્ષથી ઓછા સમયમાં ભારત અને ચીન વિશ્વની બે સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની શકે એવો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના અનુમાન પ્રમાણે અમેરિકા ત્યારબાદ ત્રીજા સ્થાને રહી શકે છે. તેમણે ભારતના ભૌગોલિક સ્થાન, હિંદ મહાસાગરના વેપારમાં તેના ઐતિહાસિક મહત્વ અને બદલાતી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાના સંદર્ભમાં આ વાત કરી હતી. ભારત અને ચીન વચ્ચે વધુ મજબૂત આર્થિક સંબંધોની પણ તેમણે તરફેણ કરી છે. આ નિવેદન ભવિષ્ય વિશેનો અર્થશાસ્ત્રીનો અંદાજ છે; ભારત અમેરિકાથી આગળ નીકળી ગયું હોવાનો વર્તમાન આંકડાકીય દાવો નથી.

 

*

 

પશ્ચિમ બંગાળની નંદીગ્રામ અને રેજીનગર વિધાનસભા બેઠકોની પેટાચૂંટણી માટે ભાજપે ઉમેદવારો જાહેર કર્યા છે. નંદીગ્રામથી હાસીરાની રથ અને રેજીનગરથી સાખારવ સરકારને ઉમેદવારી આપવામાં આવી છે. બંને બેઠકો માટે ૬ ઓક્ટોબરે મતદાન અને ૯ ઓક્ટોબરે મતગણતરીનો કાર્યક્રમ છે. નંદીગ્રામની બેઠક શુભેન્દુ અધિકારીએ ભવાનીપુરની બેઠક જાળવી રાખતાં ખાલી થઈ હતી. રેજીનગરની બેઠક હુમાયુન કબીરે નવદાની બેઠક જાળવી રાખતાં ખાલી પડી હતી. ઉમેદવારોની જાહેરાત સાથે બંને બેઠકોની ચૂંટણી પ્રક્રિયા આગળ વધી છે. પક્ષ દ્વારા ઉમેદવારી જાહેર થવી અને ચૂંટણીમાં જીત મેળવવી અલગ તબક્કા હોવાથી પરિણામ અંગે અગાઉથી નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.

 

*

 

ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું છે કે ન્યાયતંત્ર તપાસ, સવાલ અને જરૂરી ટીકા સ્વીકારવા તૈયાર રહેવું જોઈએ. દિલ્હીમાં રામ જેઠમલાણી સ્મૃતિ વ્યાખ્યાન દરમિયાન તેમણે ન્યાયતંત્ર પ્રત્યેનો જાહેર વિશ્વાસ અને લોકોની પસંદગી વચ્ચેનો ભેદ સમજાવ્યો હતો. અદાલત લોકો ઇચ્છે તેવું પરિણામ આપીને નહીં, પરંતુ નિષ્પક્ષ પ્રક્રિયા દ્વારા વિશ્વાસ મેળવે છે તેમ તેમણે કહ્યું. પારદર્શકતા માટે ચુકાદાનું પરિણામ જ નહીં, તેનું કારણ પણ જાહેર તપાસ માટે ઉપલબ્ધ હોવું જરૂરી છે. ન્યાયાધીશો સામેની ફરિયાદોની વર્તમાન વ્યવસ્થાને તેમણે મજબૂત ગણાવી હતી, સાથે સંસ્થાકીય સુધારા અને ગુણવત્તા વધારવાની જરૂરિયાત પણ સ્વીકારી હતી.

 

*

 

રાજસ્થાનના શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીમાં ભાજપે કોંગ્રેસ કરતાં વધુ વોર્ડ જીત્યા છે. રાજ્ય ચૂંટણી પંચની જાહેર કરેલી ગણતરી પ્રમાણે ભાજપને ૪,૧૭૯, કોંગ્રેસને ૩,૬૧૩ અને અપક્ષોને ૨,૨૭૩ બેઠકો મળી છે. રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક પાર્ટીએ ૬૩, આમ આદમી પાર્ટીએ ૪૨, માર્ક્સવાદી સામ્યવાદી પક્ષે ૩૮, બહુજન સમાજ પાર્ટીએ ૧૯ અને ભારત આદિવાસી પાર્ટીએ ૮ બેઠકો જીતી છે. આ પરિણામો ૩૦૯ શહેરી સંસ્થાઓની ચૂંટણી સાથે સંબંધિત છે. શરૂઆતમાં ફરતા અલગ આંકડાની જગ્યાએ ચૂંટણી પંચના સુધારેલા પરિણામો મહત્વના છે. ચૂંટણી માટે બે તબક્કામાં ૯ અને ૧૧ સપ્ટેમ્બરે મતદાન થયું હતું અને ૧૪ સપ્ટેમ્બરે મતગણતરી યોજાઈ હતી.

 

*

 

જેટ એરવેઝના પરિસમાપકે બોઇંગ પાસેથી રૂપિયા ૫૦૦ કરોડ પરત મેળવવા કરેલી અરજી રાષ્ટ્રીય કંપની કાયદા પંચે ફગાવી છે. મુંબઈની બે સભ્યોની ખંડપીઠે જણાવ્યું કે વિમાનની ડિલિવરી પહેલાં ચૂકવવામાં આવેલી આગોતરી રકમનો મુદ્દો કરાર સંબંધિત વિવાદ છે. તેના નિરાકરણ માટે વિગતવાર પુરાવા અને સુનાવણી જરૂરી છે. તેથી નાદારી અને દેવાળિયા પ્રક્રિયા સંબંધિત અધિકારક્ષેત્રમાં આ મુદ્દાનો નિર્ણય થઈ શકે નહીં. બોઇંગે કરારો સ્થગિત કરીને આગોતરી ચુકવણી પોતાની માન્ય બાકી રકમ સામે સમાયોજિત કરી હોવાનું પણ કાર્યવાહીનો ભાગ છે. આ નિર્ણયને બોઇંગે રકમ ચૂકવી દીધી હોવા અથવા વિવાદનો આખરી ઉકેલ આવી ગયો હોવા તરીકે સમજવો નહીં.

 

*

 

એમેઝોનની ઝડપી ઘરપહોંચ સેવા એમેઝોન નાઉએ ભારતમાં વાર્ષિક ધોરણે ગણાયેલાં કુલ વેચાણમાં એક અબજ અમેરિકી ડોલરનો પડાવ પાર કર્યો છે. કંપનીએ તેને ભારતના પોતાના ઇતિહાસમાં સૌથી ઝડપથી વધતો ઓનલાઇન વેપાર વિભાગ ગણાવ્યો છે. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે શરૂઆત પછી દરેક ત્રિમાસિક ગાળામાં ઓર્ડર બમણા થયા છે. સેવા ૬૦થી વધુ શહેરો અને નગરોમાં પહોંચી છે અને દિવાળી સુધીમાં ૧૦૦ શહેરો સુધી વિસ્તરણની યોજના છે. ઘરવપરાશની અને રોજિંદી જરૂરી ચીજોની ઝડપી ડિલિવરી માટે નાના વિતરણ કેન્દ્રોનો ઉપયોગ થાય છે. જાહેર કરેલો આંકડો વેચાણની વાર્ષિક ગતિ દર્શાવે છે; તે કંપનીનો નફો નથી.

 

*

 

માળખાકીય સુવિધાઓના પ્રોજેક્ટમાં વિવાદો વધીને કામ અટકાવી ન દે તે માટે કરારો અને સંસ્થાઓએ શરૂઆતથી જ યોગ્ય વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જોઈએ તેમ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું છે. તેમણે વિવાદ ઊભો થયા પછી જ ઉકેલ શોધવાની જગ્યાએ તેને અટકાવતી ન્યાયવ્યવસ્થાની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી. સ્પષ્ટ અને સુવ્યવસ્થિત કરારો પક્ષકારોને અણધારી પરિસ્થિતિમાં કેવી રીતે વર્તવું તેની સમજ આપે છે. મોટા પ્રોજેક્ટમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી વધતી હોવાથી કરારોમાં એકરૂપતા પણ જરૂરી હોવાનું તેમણે કહ્યું. પ્રોજેક્ટની કામગીરી સતત ચાલતી રહે અને મતભેદો સમયસર ઉકેલાય તે માટે કાયદાકીય તથા સંસ્થાકીય પ્રક્રિયાની અસરકારકતા વધારવા તેમણે ભાર મૂક્યો છે.

 

**

 

અમેરિકાની સંઘીય અદાલતે વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ, શૈક્ષણિક વિનિમય કાર્યક્રમના મુલાકાતીઓ અને પત્રકારોના રોકાણ ઉપર નિશ્ચિત સમયમર્યાદા લાદતા ટ્રમ્પ સરકારના નિયમને તાત્કાલિક અટકાવ્યો છે. બોસ્ટનના ન્યાયાધીશ એફ. ડેનિસ સેલરે નિયમ અમલી બને તેના એક દિવસ પહેલાં મનાઈહુકમ આપ્યો હતો. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં વિદ્યાર્થી તથા વિનિમય વિઝા માટે ચાર વર્ષ અને પત્રકારો માટે ૨૪૦ દિવસની મર્યાદા હતી. અદાલતે સરકારના કારણોને પૂરતાં સમર્થન વિનાનાં ગણાવ્યાં હતાં. હાલ અગાઉની સ્થિતિ પ્રમાણે માન્ય શૈક્ષણિક અથવા સંબંધિત પ્રવૃત્તિ દરમિયાન રોકાણની વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને પણ આથી તાત્કાલિક રાહત મળે છે; મૂળ કાનૂની પડકાર હજી ચાલુ છે.

 

**

 

ગુજરાત સરકારે બાળકોને હિંસા, શોષણ, દુર્વ્યવહાર અને ઉપેક્ષાથી બચાવવા રાજ્ય બાળ સુરક્ષા નીતિ ૨૦૨૬ જાહેર કરી છે. નીતિમાં શાળા અને અન્ય સંસ્થાઓથી લઈને ઓનલાઇન જગત સુધીના જોખમોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. ધર્મ, જાતિ, લિંગ કે દિવ્યાંગતાના આધારે બાળકો સાથે ભેદભાવ ન થાય તે માટે સુરક્ષાની જોગવાઈઓ છે. સામાજિક માધ્યમો અને ડિજિટલ સેવાઓના જોખમ સામે પણ રક્ષણને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. દરેક સરકારી વિભાગે વાર્ષિક અમલીકરણ યોજના તૈયાર કરવાની રહેશે. અમલની સમીક્ષા માટેની વ્યવસ્થા પણ નીતિનો ભાગ છે. બાળકો સામેના દુર્વ્યવહાર પ્રત્યે સહનશીલતા નહીં રાખવાની રાજ્ય સરકારે પોતાની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરી છે.

 

*

 

અરુણાચલ પ્રદેશના પર્યાવરણ કાર્યકર અને વકીલ ભાનુ તાતક સામે વિદેશી ફાળો સ્વીકારવા સંબંધિત કાયદાના કથિત ભંગ બદલ કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરોએ કેસ નોંધ્યો છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં નોંધણી વિના વિદેશી સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓ પાસેથી ફાળો મેળવ્યાનો આરોપ છે. તાતક સિયાંગ વિસ્તારમાં મોટા બંધના વિરોધ સાથે જોડાયેલા છે. તેમને અગાઉ દિલ્હીના વિમાનમથકે વિદેશ જતાં રોકવામાં આવ્યા હતા; તે ઘટના સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ની હતી. હાલની તપાસ અને અગાઉની મુસાફરી ઉપરના પ્રતિબંધને એક જ દિવસની ઘટના તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી. કેસ નોંધાવાનો અર્થ દોષ સાબિત થવો નથી અને આરોપોની તપાસ તથા કાયદાકીય પ્રક્રિયા આગળ વધવાની છે.

 

*

 

ચંદ્રયાન ૧ના ખનિજ સંબંધિત આંકડાનું વિશ્લેષણ કરતાં અમદાવાદની ભૌતિક સંશોધન પ્રયોગશાળાના વૈજ્ઞાનિકોને ચંદ્રના ઓસ્ટ્રેલ પ્રદેશમાં પ્રાચીન અથડામણથી બનેલા વિશાળ ખાડા અંગે પુરાવા મળ્યા છે. નેહા પંવાર, ત્વિષા કાપડિયા અને નીરજ શ્રીવાસ્તવના અભ્યાસમાં ચંદ્રયાન ઉપરના ખનિજ માપકની માહિતીનો ઉપયોગ થયો છે. ઓસ્ટ્રેલ પ્રદેશને ઘેરતા ઓર્થોપાયરોક્સીન ખનિજનું વિતરણ અગાઉ સ્પષ્ટ ન થયેલા ખાડાની હાજરીને સમર્થન આપે છે. ત્યાંના જ્વાળામુખી ખડકોમાં કેલ્શિયમનું પ્રમાણ સામાન્ય ચંદ્રીય ખડકો કરતાં અલગ જણાયું છે. આ સંશોધન ચંદ્રના પ્રાચીન ભૂગર્ભ ઇતિહાસને સમજવામાં મદદરૂપ છે. ખાડાની ચોક્કસ ઉંમર અંગેના અનુમાનને હજી નિશ્ચિત માપણી ગણાવી શકાય નહીં.

 

*

 

દિનેશ શર્માએ આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓના ચૌદમા ઉપરાજ્યપાલ તરીકે શપથ લીધા છે. શ્રી વિજયપુરમના લોકનિવાસ ખાતે યોજાયેલા સમારોહમાં કોલકાતા હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રવીન્દ્ર વિઠ્ઠલરાવ ઘુગેએ તેમને હોદ્દા અને ગુપ્તતાના શપથ લેવડાવ્યા હતા. મુખ્ય સચિવ જ્ઞાનેશ ભારતીએ નિમણૂકનું પત્ર વાંચ્યું હતું. રાષ્ટ્રપતિ ભવને ૫ સપ્ટેમ્બરે તેમની નિમણૂક જાહેર કરી હતી. શર્મા ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી અને લખનૌના પૂર્વ મેયર છે. તેઓ અગાઉ લખનૌ યુનિવર્સિટીમાં વાણિજ્યના પ્રોફેસર પણ રહી ચૂક્યા છે. નવા ઉપરાજ્યપાલ તરીકે તેમણે નિવૃત્ત એડમિરલ ડી. કે. જોશીનું સ્થાન લીધું છે.

 

*

 

રાષ્ટ્રીય ચુકવણી નિગમે રૂપિયા ૨,૦૦૦થી વધુની વ્યક્તિથી વેપારીને થતી યુપીઆઈ ચુકવણી પર ૦.૪ ટકા વેપારી શુલ્કની વ્યવસ્થા જાહેર કરી છે. નવી વ્યવસ્થા ૧૫ ઓક્ટોબરથી અમલી બનશે. રૂપિયા ૭૫,૦૦૦ કે તેથી વધુના વ્યવહારમાં શુલ્કની મહત્તમ મર્યાદા રૂપિયા ૩૦૦ રહેશે. ગ્રાહકો પાસેથી આ શુલ્ક વસૂલવાનું નથી અને વ્યક્તિથી વ્યક્તિને થતી ચુકવણી મફત રહેશે. રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા અને ઇંધણ જેવી નિર્ધારિત સેવાઓ માટે રૂપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના વ્યવહારમાં રૂપિયા ૫નું નિશ્ચિત શુલ્ક રાખવામાં આવ્યું છે. નવી વ્યવસ્થાનો હેતુ ચુકવણી માળખું, સુરક્ષા અને નવીનતા માટે નાણાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો જણાવાયો છે.

 

*

 

કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ યુપીઆઈ સંબંધિત નવા જાહેરનામાની ટીકા કરતાં આરોપ મૂક્યો છે કે સરકારે શુલ્ક વસૂલવાનો રસ્તો ખોલ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે રૂપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના વેપારી વ્યવહાર પર ખર્ચ વધવાથી વેપારીઓ તે વસ્તુઓના ભાવમાં ઉમેરી શકે છે અને અંતે ગ્રાહક ઉપર ભાર આવી શકે છે. સરકારની સ્પષ્ટતા પ્રમાણે સામાન્ય ગ્રાહક અને વ્યક્તિથી વ્યક્તિને થતી ચુકવણી પર કોઈ શુલ્ક વસૂલવાનું નથી. જાહેરનામું પોતે શુલ્કનો દર નક્કી કરતું નહોતું; વેપારી શુલ્ક માટે અલગ વ્યવસ્થા જાહેર કરવામાં આવી છે. રાહુલ ગાંધીનું નિવેદન રાજકીય ટીકા અને ભવિષ્યના ખર્ચ અંગેની ચિંતા તરીકે રજૂ થયું છે.

 

**

 

ગુજરાતમાં બનાવટી ઇમેઇલ ખાતાંનો મોટો જથ્થો મળી આવતાં પોલીસ ગૂગલ પાસેથી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે જવાબ માગવાની તૈયારી કરી રહી છે. પોલીસે બે વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરીને ૫,૧૩,૮૪૭ જીમેઇલ ખાતાં અને સંબંધિત પાસવર્ડ શોધ્યા હોવાનું અધિકારીએ જણાવ્યું છે. તપાસનો આરંભ ૧૦ સપ્ટેમ્બરે રાજ્ય સરકારને મળેલી બોમ્બની ખોટી ધમકીથી થયો હતો. તપાસમાં બનાવટી ખાતાં ખરીદવા સંબંધિત બાંગ્લાદેશના સંપર્કનો પણ ઉલ્લેખ થયો છે. પોલીસ ખાતાં બનાવવામાં સુરક્ષાની જોગવાઈઓ કેવી રીતે ટાળવામાં આવી તે તપાસશે. તમામ મળી આવેલાં ખાતાંમાંથી દરેકે બોમ્બની ધમકી મોકલી હતી એવો દાવો ઉપલબ્ધ માહિતીમાંથી કરી શકાય નહીં.

 

*

 

ભારતની બ્રિક્સ દેશોમાં નિકાસ ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ પાંચ મહિનામાં વધી છે. વેપાર સંબંધિત જાહેર વિગતો પ્રમાણે એપ્રિલથી ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ દરમિયાન આ દેશોમાં નિકાસ આશરે ૧૩.૩ ટકા વધીને ૩૪.૫ અબજ અમેરિકી ડોલર થઈ છે. બ્રિક્સ દેશો સાથેના આર્થિક સંબંધો અને નિકાસ બજારોના વિસ્તારની ચર્ચા વચ્ચે આ આંકડા સામે આવ્યા છે. નિકાસમાં વધારો અને કોઈ જૂથનો ભારતની કુલ નિકાસમાં હિસ્સો બે અલગ બાબતો છે. તેથી આ સમાચારનો અર્થ નિકાસનો હિસ્સો માત્ર ૧૩ ટકા થયો એવો નથી. સરખામણી સમાન પાંચ મહિનાના ગાળાની છે અને તેને આખા વર્ષનું પરિણામ ગણાવી શકાય નહીં.

 

*

 

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના સહાયક નિકોલાઈ પાત્રુશેવે પોલેન્ડ અંગે તીવ્ર ચેતવણી આપતાં કહ્યું છે કે રશિયા સાથે યુદ્ધમાં પ્રવેશે તો પોલેન્ડનું રાજ્ય તરીકેનું અસ્તિત્વ બે કે ત્રણ દિવસમાં સમાપ્ત થઈ શકે છે. આ નિવેદન રશિયા અને યુરોપીય દેશો વચ્ચે વધેલા તણાવની પૃષ્ઠભૂમિમાં આવ્યું છે. પાત્રુશેવની વાત ધમકીભર્યું રાજકીય નિવેદન છે; પોલેન્ડે રશિયા સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું હોવાનો સમાચાર નથી. તેમના અનુમાનને સ્વતંત્ર સૈન્ય મૂલ્યાંકન તરીકે પણ ગણાવી શકાય નહીં. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના સંઘર્ષ દરમિયાન પોલેન્ડની સુરક્ષા અને સરહદી અવરજવરને લઈને ચિંતા વ્યક્ત થતી રહી છે.

 

*

 

સુપ્રીમ કોર્ટે બાળકોને ધાર્મિક શિક્ષણ આપતી સંસ્થાઓની માન્યતા અને દેખરેખ અંગેની રજૂઆતનો નિર્ણય ન લેવાયાના આરોપવાળી અવમાનના અરજી પર કેન્દ્રના શિક્ષણ સચિવને નોટિસ આપી છે. વકીલ અશ્વિનીકુમાર ઉપાધ્યાયની અરજીમાં અગાઉના અદાલતી આદેશનું પાલન ન થયાનો આક્ષેપ છે. ૧૧ મેના આદેશમાં સરકારે બે મહિનામાં રજૂઆત અંગે યોગ્ય નિર્ણય લઈને અરજદારને જાણ કરવાની હતી. અરજદારે અમાન્ય સંસ્થાઓમાં અભ્યાસક્રમ, શિક્ષકો અને બાળકોની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઊઠાવ્યા છે. બાળકોને કટ્ટર બનાવવામાં આવે છે એવો આરોપ પણ અરજીમાં છે. અદાલતે હજી આ આરોપોને સાબિત હકીકત તરીકે સ્વીકાર્યા નથી.

 

*

 

રાજસ્થાનની મહાનગરપાલિકાઓના જાહેર પરિણામોમાં જયપુરમાં ભાજપ ૭૮ અને કોંગ્રેસ ૫૩ બેઠકો પર છે. કોટામાં ભાજપ ૫૫ અને કોંગ્રેસ ૩૮ બેઠકો પર છે. બિકાનેરમાં કોંગ્રેસ ૪૨ અને ભાજપ ૨૭, જોધપુરમાં કોંગ્રેસ ૪૫ અને ભાજપ ૪૪ બેઠકો પર છે. અજમેરમાં કોંગ્રેસ ૩૭ અને ભાજપ ૩૨, પાલીમાં કોંગ્રેસ ૨૯ અને ભાજપ ૨૧ બેઠકો છે. ઉદયપુરમાં ભાજપ ૫૩ અને કોંગ્રેસ ૨૩, ભીલવાડામાં ભાજપ ૪૫ અને કોંગ્રેસ ૧૦ બેઠકો પર છે. અલવરમાં ભાજપ ૨૮, કોંગ્રેસ ૨૩ અને અપક્ષો ૧૩ બેઠકો પર છે. ભરતપુરમાં અપક્ષો ૩૬, ભાજપ ૨૦ અને કોંગ્રેસ ૭ બેઠકો પર છે.

 

*

 

જયપુર મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના એકવીસ વર્ષીય ઉમેદવાર ફૈઝ હસને વોર્ડ ૭૧માંથી જીત મેળવી છે. તેમણે ૫,૪૨૬ મત મેળવ્યા હતા. નજીકના હરીફ અપક્ષ ઉમેદવાર મોહમ્મદ સલીમને ૫,૨૫૬ મત મળતાં જીતનું અંતર ૧૭૦ મત રહ્યું છે. ભાજપના ઉમેદવાર નિશા ગૌર ત્રીજા સ્થાને રહ્યા હતા. યુવાન ઉમેદવારોની સફળતા અંગેની ચર્ચામાં ફૈઝની જીત નોંધપાત્ર બની છે. મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણી લડવા માટે લઘુત્તમ ઉંમર એકવીસ વર્ષ છે. આ પરિણામ રાજસ્થાનના યુવાન ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓમાં તેમની હાજરી દર્શાવે છે. સમગ્ર ચૂંટણીમાં યુવાનોને જ બહુમતી મળી હોવાનું આ એક પરિણામ પરથી કહી શકાય નહીં.

 

*

 

જયપુર મહાનગરપાલિકાના વોર્ડ ૭૨માંથી કોંગ્રેસના યુવાન ઉમેદવાર સુમન ભાટીએ જીત મેળવી છે. બાવીસ વર્ષીય સુમનની સફળતા સ્થાનિક રાજકારણમાં નવી પેઢીના પ્રતિનિધિત્વ અંગે ધ્યાન ખેંચી રહી છે. રાજસ્થાનની શહેરી ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ ઉપરાંત અન્ય પક્ષોના યુવાન ઉમેદવારો પણ ચૂંટાયા છે. સુમનના પતિ રમેશ અગાઉ વિદ્યાર્થી રાજકારણ અને કોંગ્રેસની વિદ્યાર્થી પાંખ સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે. મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીમાં જીત પછી રસ્તા, સફાઈ, પાણી અને સ્થાનિક સુવિધાઓ સંબંધિત કામ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની જવાબદારી બને છે. સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓમાં યુવાનોના પ્રવેશ સાથે તેમની જાહેર કામગીરી અને વોર્ડના પ્રશ્નોના નિરાકરણ ઉપર પણ ધ્યાન રહેશે.

 

*

 

રાજસ્થાનની શહેરી ચૂંટણીમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસને મળેલા મતો વચ્ચેનો તફાવત પ્રમાણમાં ઓછો રહ્યો છે. ઉપલબ્ધ મતગણતરીમાં કુલ ૧,૦૬,૧૬,૪૩૪ મતોમાંથી ભાજપને ૩૭,૩૫,૫૬૭ અને કોંગ્રેસને ૩૬,૩૫,૯૫૨ મત મળ્યા છે. આ આંકડાની ગણતરી પ્રમાણે ભાજપનો હિસ્સો આશરે ૩૫.૧૯ ટકા અને કોંગ્રેસનો આશરે ૩૪.૨૫ ટકા થાય છે. બંને વચ્ચે લગભગ ૦.૯૪ ટકાનો તફાવત છે. આથી શરૂઆતમાં ફરતી ૩૫.૪૫ ટકા અને ૩૪.૪૭ ટકાની વિગતો કુલ મતો સાથે મેળ ખાતી નથી. બેઠકોની સંખ્યા અને કુલ મતહિસ્સો અલગ માપદંડ હોવાથી વધુ વોર્ડ જીતવાનો અર્થ એટલાં જ પ્રમાણમાં વધુ મત મળ્યા એવો નથી.

 

*

 

કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે નવી પેઢીને નેતૃત્વ સ્વીકારી દેશહિતને પ્રથમ સ્થાન આપવાની અપીલ કરી છે. ચેન્નઈમાં ડૉક્ટર એમ. જી. આર. શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાના છત્રીસમા પદવીદાન સમારોહમાં તેમણે જેન ઝેડ અને જેન આલ્ફા પેઢીના યુવાનોને પોતાની જવાબદારી વિશે વિચારવા કહ્યું હતું. સરકાર યુવાનોની વાત સાંભળવા તૈયાર છે, પરંતુ દેશ માટે તેઓ શું યોગદાન આપી શકે તે વિચારવું જોઈએ તેમ તેમણે જણાવ્યું. દેશ સુરક્ષિત અને મજબૂત રહેવાનું મહત્વ સમજાવતાં તેમણે પોતાના ક્ષેત્રમાં આગેવાની લેવા કહ્યું હતું. વિદ્યાર્થીઓને નમ્રતા જાળવવા અને અહંકારથી દૂર રહેવાની સલાહ પણ આપવામાં આવી હતી.

 

*

 

ભારત અને ચીન દ્વિપક્ષીય વેપારના માળખાકીય અસંતુલન, પુરવઠાની મુશ્કેલીઓ અને બજારમાં પ્રવેશ સંબંધિત પ્રશ્નો ઉકેલવા ચર્ચા કરી રહ્યા છે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલના જણાવ્યા પ્રમાણે બંને દેશો વેપારની ચિંતાઓ પર વધુ બેઠકો યોજવાની તૈયારીમાં છે. વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને ચીનના વાણિજ્ય મંત્રી વાંગ વેંતાઓ વચ્ચેની મુલાકાત પછી આ પ્રક્રિયા આગળ વધી છે. બંને પક્ષો સંતુલિત રીતે પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે તૈયાર હોવાનું જણાવાયું છે. ભારત માટે ચીનમાંથી થતી મોટી આયાત સામે પોતાની નિકાસ વધારવાનો મુદ્દો મહત્વનો છે. ચર્ચા શરૂ થઈ છે, પરંતુ વેપાર અસંતુલન સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ ગયું હોવાની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.

 

*

 

મેજર નવ્યા શેખાવત રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુનાં સૈન્ય સહાયક તરીકે સેવા આપનારાં ભારતીય ભૂમિસેનાનાં પ્રથમ મહિલા અધિકારી બન્યાં છે. તેઓ વર્ષ ૨૦૨૧માં આર્મી સર્વિસ કોર્પ્સમાં નિયુક્ત થયાં હતાં. રાષ્ટ્રપતિનાં સહાયક તરીકે સત્તાવાર કાર્યક્રમો, સમારોહ અને સંબંધિત સંકલનમાં અધિકારીની ભૂમિકા હોય છે. જોકે રાષ્ટ્રપતિનાં સહાયક બનનારાં તમામ સશસ્ત્ર દળોમાંનાં પ્રથમ મહિલા અધિકારી નવ્યા નથી. નૌસેનાનાં લેફ્ટનન્ટ કમાન્ડર યશસ્વી સોલંકીએ વર્ષ ૨૦૨૫માં આ સ્થાન મેળવ્યું હતું. નવ્યાની સિદ્ધિ ખાસ કરીને ભૂમિસેનાની પ્રથમ મહિલા અધિકારી તરીકેની છે. તેથી બંને અધિકારીઓની સિદ્ધિને એક જ પ્રકારનો પ્રથમ ક્રમ આપવો યોગ્ય નથી.

 

*

 

રાષ્ટ્રીય શેરબજારના પૂર્વ વડા ચિત્રા રામકૃષ્ણ સામે ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ કાયદા હેઠળની કાર્યવાહી અંગે દિલ્હી હાઈકોર્ટના આદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ચિત્રાએ સંબંધિત કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ પોતાની સામે કાર્યવાહી થવા અંગે પડકાર કર્યો હતો. હાઈકોર્ટના નિર્ણય પછી તેમણે સર્વોચ્ચ અદાલતનો સંપર્ક કર્યો હતો. ઉપલબ્ધ વિગતો પ્રમાણે જાહેર સેવકની વ્યાખ્યા અને સંબંધિત પ્રશ્નો અંગે ટ્રાયલ અદાલતમાં દલીલો આગળ વધી શકશે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં રાહત ન મળવાનો અર્થ કેસમાં દોષિત જાહેર થવું નથી. મૂળ આરોપો અને પુરાવાની સુનાવણી પોતાની કાયદાકીય પ્રક્રિયા પ્રમાણે આગળ વધવાની છે.

 

*

 

ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચેનો મુક્ત વેપાર કરાર ઓક્ટોબરના બીજા ભાગમાં અમલી બને તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. બંને દેશોએ ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ નવી દિલ્હીમાં કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કરાર અમલી બનાવવા માટે જરૂરી સ્થાનિક પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થવાની રાહ જોવાઈ રહી છે. તેનાથી દ્વિપક્ષીય વેપાર અને બજારમાં પ્રવેશ માટે નવી વ્યવસ્થા ઊભી થવાની છે. અધિકારીઓએ ઓક્ટોબરના અંતરાલનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, પરંતુ કરાર અમલી થઈ ગયો હોવા તરીકે સમાચાર રજૂ કરી શકાય નહીં. સત્તાવાર અમલીકરણ પછી જ વેપારીઓને સંબંધિત જકાત અને અન્ય જોગવાઈઓનો લાભ નિર્ધારિત શરતો પ્રમાણે મળશે.

 

*

 

વિદેશ મંત્રાલયે બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાનને ભારત મુલાકાત માટે બે અલગ પ્રસંગે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હોવાનું સ્પષ્ટ કર્યું છે. એક આમંત્રણ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત માટે અને બીજું બ્રિક્સની વિસ્તૃત બેઠકમાં ભાગ લેવા માટે હતું. બ્રિક્સના કાર્યક્રમ માટેનું આમંત્રણ બિમ્સ્ટેકના અધ્યક્ષ તરીકેની તેમની ભૂમિકા સાથે સંબંધિત હતું. બાંગ્લાદેશ બ્રિક્સનો સભ્ય કે ભાગીદાર દેશ નથી. આમંત્રણ અંગે ઊભી થયેલી ગૂંચવણ વચ્ચે ભારતીય પક્ષે પોતાની સ્થિતિ રજૂ કરી છે. આમંત્રણ આપવામાં આવવું અને મુલાકાતની તારીખ નક્કી થવી અલગ બાબતો છે. તેથી દ્વિપક્ષીય મુલાકાત ચોક્કસ દિવસે યોજાશે એવો નિષ્કર્ષ ઉપલબ્ધ સ્પષ્ટતામાંથી કાઢી શકાય નહીં.

 

*

 

આગામી ઓક્ટોબર અને ડિસેમ્બરમાં રિઝર્વ બેન્ક રેપો દરમાં દરેક વખતે ૦.૨૫ ટકાનો વધારો કરી શકે એવો અંદાજ કેટલાક વિશ્લેષકોએ વ્યક્ત કર્યો છે. સ્ટેટ બેન્કના સંશોધનમાં પણ બહારના આર્થિક આંચકા, મોંઘવારી અને ઊંચા ક્રૂડ તેલના ભાવની પૃષ્ઠભૂમિમાં દરવધારાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. જોકે આ રિઝર્વ બેન્કનો જાહેર નિર્ણય નથી. નીતિગત વ્યાજદર નક્કી કરતી સમિતિ બેઠક દરમિયાન ઉપલબ્ધ આંકડા અને આર્થિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરશે. વિશ્લેષકોની આગાહી પ્રમાણે નિર્ણય આવે તે અનિવાર્ય નથી. બે બેઠકોમાં સંભવિત વધારાની ચર્ચાને હાલ લોનના દર વધી ગયા હોવાના સમાચાર તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી.

 

*

 

પાકિસ્તાનની સંઘીય તપાસ એજન્સીની સૌથી વધુ વોન્ટેડ આતંકવાદીઓની યાદીમાં જૈશ એ મોહમ્મદના વડા મસૂદ અઝહરનું નામ અને તેને પકડાવતી માહિતી માટે સિત્તેર લાખ પાકિસ્તાની રૂપિયાનું ઇનામ જાળવવામાં આવ્યું છે. ભારતે આ જાહેરાતની ટીકા કરીને તેને ખોખલું પગલું ગણાવ્યું છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું કે પાકિસ્તાને નિરર્થક જાહેરાતોને બદલે આતંકવાદ સામે નક્કર કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. અઝહર અને તેનું સંગઠન ભારતના અનેક આતંકી કેસ સાથે જોડાયેલા છે. ઇનામ જાહેર કરવાનો અર્થ તેની ધરપકડ થઈ ગઈ હોવાનો નથી. ઇનામની રકમ પાકિસ્તાની ચલણમાં છે, ભારતીય રૂપિયામાં નહીં.

 

*

 

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અમેરિકામાં યોજાનારી જી ૨૦ વેપાર મંત્રીઓની બેઠકમાં ભાગ લેવા જવાના છે. સપ્ટેમ્બરના અંતમાં મિલવોકીમાં યોજાનારી બેઠકની સાથે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર સંબંધિત ચર્ચાની પણ શક્યતા છે. બંને દેશો વચ્ચેના વેપારી પ્રશ્નો અને સંભવિત કરાર અંગે વાટાઘાટો આગળ વધી રહી છે. બેઠકનો કાર્યક્રમ અને દ્વિપક્ષીય ચર્ચા માટેની તૈયારી સામે આવી છે, પરંતુ સંપૂર્ણ વેપાર કરાર થઈ ગયો હોવાની જાહેરાત નથી. ભારત અને અમેરિકાના પ્રતિનિધિઓ આગળની ચર્ચામાં બાકી મુદ્દાઓ ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરશે. મુલાકાતના પરિણામ અંગે નિર્ણય પછી જ ચોક્કસ વિગતો સ્પષ્ટ થશે.

 

*

 

કર્ણાટક કેડરના વર્ષ ૨૦૧૦ની બેચના ભારતીય પોલીસ સેવા અધિકારી આર. ચેતનની કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરોમાં નાયબ મહાનિરીક્ષક તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી છે. તેમને પ્રતિનિયુક્તિના આધારે પાંચ વર્ષ માટે આ જવાબદારી આપવામાં આવી હોવાનું નિમણૂક સંબંધિત અહેવાલમાં જણાવાયું છે. ભારતીય પોલીસ સેવા અધિકારીઓ રાજ્ય કેડરમાંથી કેન્દ્રની તપાસ અને સુરક્ષા સંસ્થાઓમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર સેવા આપે છે. ચેતનની નવી જવાબદારી પણ આ પ્રક્રિયા હેઠળ છે. આ નિમણૂક તેમને તપાસ બ્યુરોના વડા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હોવાની નથી. તેમના નિયુક્ત હોદ્દાનો ઉલ્લેખ નાયબ મહાનિરીક્ષક તરીકે જ કરવામાં આવ્યો છે.

 

*

 

આસામ મેઘાલય કેડરની વર્ષ ૨૦૦૬ની બેચના ભારતીય પોલીસ સેવા અધિકારી સંયુક્તા પરાશરની કેન્દ્રીય અનામત પોલીસ દળના કોબ્રા વિભાગમાં મહાનિરીક્ષક તરીકે નિમણૂક થઈ છે. આ વિભાગનું નેતૃત્વ સંભાળનારાં તેઓ પ્રથમ મહિલા અધિકારી બન્યાં છે. કોબ્રા જંગલ વિસ્તારમાં વિશેષ અભિયાન માટે તાલીમ પામેલું દળ છે. પરાશર અગાઉ આસામના ઉગ્રવાદગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં કામગીરી અને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સીમાં જવાબદારી નિભાવી ચૂક્યાં છે. તેમના ક્ષેત્રકાર્યને કારણે તેમને આસામની લોખંડી મહિલા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નવી જવાબદારી વિશેષ દળના સંચાલન સાથે સંબંધિત છે. તેમની નિમણૂક સમગ્ર કેન્દ્રીય અનામત પોલીસ દળનાં વડા તરીકે થયેલી નથી.

 

*

 

તહેવારોની મોસમ માટે ફ્લિપકાર્ટે અઢી લાખથી વધુ સીધી અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી કરી હોવાનું જણાવ્યું છે. તેમાં કામદીઠ સેવા આપતા કર્મચારીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે લગભગ પંચોતેર હજાર તકો પ્રથમ વખત રોજગાર ક્ષેત્રમાં પ્રવેશતા લોકો માટે છે. દેશભરમાં સાત હજારથી વધુ કેન્દ્રો, માલ ગોઠવવાની સુવિધાઓ અને ગ્રાહક સુધી પહોંચતી ડિલિવરી કામગીરી સાથે આ તકો જોડાયેલી છે. તહેવાર દરમિયાન વધતી ખરીદી માટે કંપની પોતાના વિતરણ માળખાનો વિસ્તાર કરી રહી છે. જાહેર કરેલી રોજગારીમાં મોસમી અને પરોક્ષ તકો પણ હોવાથી તેને અઢી લાખ નવી કાયમી નોકરી તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.

 

*

 

ભારતમાં ઓગસ્ટ મહિનાનો બેરોજગારી દર ઘટીને પાંચ ટકા થયો છે, જે છ મહિનાની નીચલી સપાટી છે. અગાઉ જુલાઈમાં દર ૫.૧ ટકા હતો. રાષ્ટ્રીય આંકડા કાર્યાલયના આવર્તક શ્રમબળ સર્વેક્ષણ પ્રમાણે ગ્રામ્ય રોજગારીની સ્થિતિ સુધરવાથી કુલ દરમાં ઘટાડો થયો છે. ગ્રામ્ય બેરોજગારી ૪.૧ ટકા રહી, જ્યારે શહેરી દર વધીને ૬.૮ ટકા થયો છે. આ આંકડા પંદર વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકોની વર્તમાન સાપ્તાહિક સ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે. કુલ બેરોજગારીમાં ઘટાડાની સાથે ગામડાં અને શહેરોની દિશા અલગ રહી છે. તેથી દેશના દરેક વિસ્તારમાં રોજગારી સમાન રીતે સુધરી છે એવો અર્થ થતો નથી.

 

*

 

અભિનેતા રાજપાલ યાદવને ચેક પરત ફરવાના કેસોમાં બાકી ચુકવણી માટે નક્કર દરખાસ્ત રજૂ કરવા સુપ્રીમ કોર્ટે વધુ બે અઠવાડિયાની છેલ્લી તક આપી છે. અદાલતે રૂપિયા બે કરોડ પોતાની રજિસ્ટ્રીમાં જમા કરાવવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો છે. અગાઉ રૂપિયા પાંચ કરોડ જમા કરવાની શરત હતી. નવી સુનાવણી દરમિયાન પાલન અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કરતાં અદાલતે આશા વ્યક્ત કરી કે અભિનેતા અહીં અભિનય કરી રહ્યા નથી. તેમના આત્મસમર્પણમાંથી મળેલી મુક્તિ ૫ ઓક્ટોબર સુધી લંબાવાઈ છે અને તે દિવસે આગળની સુનાવણી રહેશે. વિવાદ તેમની ફિલ્મ અટા પટા લાપતા માટે લીધેલી નાણાકીય મદદ સાથે સંબંધિત છે.

 

*

 

ટાટા સન્સની ૧૭ સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી બોર્ડ બેઠકમાં કંપનીના નેતૃત્વ અને શેરબજારમાં સૂચિબદ્ધ થવાના પ્રશ્નો મહત્વના બની શકે છે. રિઝર્વ બેન્કે કંપનીની નોંધણી રદ કરવાની અરજી સ્વીકારી નથી, જેથી સૂચિબદ્ધતા અંગેનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. રિઝર્વ બેન્કે મુંબઈ હાઈકોર્ટમાં કેવિયેટ પણ દાખલ કરી છે, જેથી આ મુદ્દે કોઈ રાહત આપવામાં આવે તે પહેલાં તેનો પક્ષ સાંભળવામાં આવે. એન. ચંદ્રશેખરનના કાર્યકાળ પછીના નેતૃત્વ અંગે પણ ચર્ચાની અપેક્ષા છે. બેઠક પહેલાં નવા અધ્યક્ષનું નામ કે જાહેર ભરણાની તારીખ નક્કી થઈ ગઈ હોવાના સમાચાર માટે પુષ્ટિ નથી.

 

*

 

મોટી યુપીઆઈ ચુકવણી પર વેપારી શુલ્કથી સરકારને દર વર્ષે રૂપિયા ચોર્યાસી હજાર કરોડ મળશે એવો ફરતો દાવો સત્તાવાર આવક તરીકે પુષ્ટિ પામતો નથી. જાહેર થયેલી વ્યવસ્થામાં વેપારી શુલ્ક ચુકવણી તંત્રના વિવિધ ભાગીદારોને મળવાનું છે અને તેનો હેતુ માળખું તથા સુરક્ષા મજબૂત કરવાનો જણાવાયો છે. તમામ શુલ્ક સીધું સરકારી તિજોરીમાં જમા થવાનું નથી. માત્ર કુલ વ્યવહાર મૂલ્યને દર સાથે ગુણવાથી વાસ્તવિક આવક નક્કી થતી નથી, કારણ કે મુક્તિ અને મહત્તમ મર્યાદા જેવી જોગવાઈઓ પણ છે. તેથી આ રકમને સરકારની નિશ્ચિત વાર્ષિક કમાણી ગણાવવું યોગ્ય નથી.

 

*

 

ભારતીય ટેલિકોમ નિયામકે વોડાફોન આઇડિયા ઉપર સેવા ગુણવત્તાના નિર્ધારિત માપદંડનું પાલન ન કરવા બદલ રૂપિયા બે લાખની નાણાકીય કાર્યવાહી કરી છે. કંપનીને ૧૪ સપ્ટેમ્બરે સંબંધિત આદેશ મળ્યો હતો અને તેણે શેરબજારોને તેની જાણ કરી હોવાનું જાહેર વિગતોમાં જણાવાયું છે. આ કાર્યવાહી નિયામક દ્વારા નિર્ધારિત સેવા ગુણવત્તાની જોગવાઈઓ સાથે સંબંધિત છે. તેને કંપનીના દેશભરના તમામ ગ્રાહકોને નબળી સેવા મળતી હોવાના સર્વગ્રાહી નિર્ણય તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં. દંડની રકમ કંપની ઉપર લાદવામાં આવી છે; ગ્રાહકોને એટલી રકમનું વળતર જાહેર થયું હોવાનો અર્થ નથી.

 

*

 

અગરતલાથી દિલ્હી જઈ રહેલી ઇન્ડિગોની ફ્લાઇટમાં માલસામાન રાખવાના વિભાગ માટે ધુમાડાની ચેતવણી મળતાં વિમાનને લખનૌ તરફ વાળવામાં આવ્યું હતું. સાવચેતીરૂપે ઉતરાણ કરાવ્યા બાદ તમામ ૧૦૯ લોકો સુરક્ષિત હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં ૧૦૩ મુસાફરો અને છ કર્મચારીઓનો સમાવેશ થાય છે. ચેતવણી પછી સુરક્ષા પ્રક્રિયા મુજબ વિમાનને નજીકના યોગ્ય વિમાનમથકે ઉતારવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. ઉતરાણ બાદ તકનિકી તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી. કોઈ ઇજા થયાની માહિતી નથી. ધુમાડાની ચેતવણી મળવી અને વિમાનમાં આગની પુષ્ટિ થવી અલગ બાબતો છે; ઉપલબ્ધ વિગતોમાં વિમાનને આગ લાગી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો નથી.

 

*

 

અમિતાભ બચ્ચન પોતાના પિતા અને જાણીતા કવિ હરિવંશરાય બચ્ચનની સ્મૃતિમાં અયોધ્યામાં ધર્મશાળા બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. ઉપલબ્ધ વિગતો પ્રમાણે તેમના અયોધ્યાના જમીનખંડ ઉપર ભાવિકોના રોકાણ માટે વીસ રૂમ અને અન્ય સુવિધાઓની યોજના છે. બાંધકામના નકશાની મંજૂરી માટે અયોધ્યા વિકાસ સત્તામંડળ સમક્ષ અરજી આપવામાં આવી છે. યોજના ધાર્મિક નગરીમાં આવતા લોકોના રોકાણ સાથે સંબંધિત છે. મંજૂરીની પ્રક્રિયા અને પ્રોજેક્ટની તૈયારી આગળ વધી રહી છે. ધર્મશાળા તૈયાર થઈ ગઈ છે કે ભાવિકો માટે ખુલ્લી મૂકાઈ ગઈ છે એવી જાહેરાત ઉપલબ્ધ વિગતોમાં કરવામાં આવી નથી.

 

*

 

હિંદુકુશ હિમાલયના હિમનદો અંગે વર્ષ ૨૦૨૩માં જાહેર થયેલા અભ્યાસમાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે વર્ષ ૨૦૧૧થી ૨૦૨૦ દરમિયાન બરફ ઘટવાની ગતિ અગાઉના દાયકાની સરખામણીમાં ૬૫ ટકા વધુ હતી. ઊંચા ઉત્સર્જનવાળી પરિસ્થિતિ ચાલુ રહે તો વર્ષ ૨૧૦૦ સુધીમાં હાલના હિમનદીય બરફના જથ્થાનો આશરે ૮૦ ટકા ભાગ ગુમાવવાનો ખતરો દર્શાવાયો છે. અભ્યાસે પૂર, ભૂસ્ખલન અને ભવિષ્યમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા ઉપર અસરની ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ આંકડા આજના નવા અભ્યાસ તરીકે રજૂ કરવા યોગ્ય નથી. ભારત સહિત નદીપ્રવાહ પર આધારિત વિસ્તારો માટે તેના તારણો મહત્વના છે અને ભવિષ્યનું નુકસાન ઉત્સર્જનની દિશા ઉપર આધારિત છે.

 

*

 

પ્રધાનમંત્રી સૂર્યઘર મફત વીજળી યોજના હેઠળ માર્ચ ૨૦૨૭ સુધીમાં આશરે પંચ્યાસીથી નેવું લાખ પરિવારોને આવરી લેવાય તેવી અપેક્ષા છે. નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના સચિવ સંતોષકુમાર સારંગીએ જણાવ્યું કે યોજના હાલ પંચાવન લાખ ઘરો સુધી પહોંચી છે. નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં એક કરોડ ઘરોનું મૂળ લક્ષ્ય છે. ઓછી આવકવાળા પરિવારો સુધી યોજના પહોંચાડવી પડકારરૂપ છે, કારણ કે અનેક પરિવારોને પહેલેથી મફત અથવા સબસિડીવાળી વીજળી મળે છે. આવા ઘરો માટે વીજ કંપનીઓ શરૂઆતનો ખર્ચ ઉઠાવે તેવી વ્યવસ્થા અપનાવાઈ રહી છે. પંચ્યાસીથી નેવું લાખનો આંકડો સંભવિત પહોંચનો અંદાજ છે, પૂર્ણ થયેલી કામગીરીનો નથી.

 

*

 

વિશ્વ વેપાર સંગઠને વૈશ્વિક વેપાર વ્યવસ્થા મહત્વના વળાંક ઉપર હોવાનું જણાવી નિયમોમાં સુધારા માટે અપીલ કરી છે. વર્ષ ૨૦૨૬ના વેપાર અહેવાલમાં વધતા જકાત અવરોધો, સરકારી હસ્તક્ષેપ, ડિજિટલ વેપાર અને રાજકીય તણાવની અસરોની ચર્ચા છે. મુક્ત વેપાર કરારો વધવા છતાં દુનિયાના માલસામાનના આશરે ૭૨ ટકા વેપાર માટે સંગઠનની સૌથી અનુકૂળ રાષ્ટ્રવાળી જકાત વ્યવસ્થા લાગુ પડે છે. આ પ્રમાણ અગાઉના આશરે ૮૦ ટકાથી ઓછું છે. સંગઠને ચેતવ્યું કે પરસ્પર હરીફ જૂથોમાં વહેંચાતી વ્યવસ્થા ગરીબ દેશોને વધુ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. પ્રાદેશિક કરારો સાથે બહુપક્ષીય નિયમોનું મહત્વ જાળવવા ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

 

*

 

એપ્રિલથી ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ દરમિયાન ચીન ભારત માટે સૌથી મોટો આયાત સ્રોત રહ્યું છે. ઉપલબ્ધ વેપાર વિગતો પ્રમાણે ચીનમાંથી આયાત ૬૫.૪૯ અબજ અમેરિકી ડોલર થઈ છે, જ્યારે અગાઉના સમાન ગાળામાં તે ૫૧.૫૬ અબજ ડોલર હતી. રશિયામાંથી આયાત પણ વધીને ૪૧.૪૪ અબજ ડોલર થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. ઊર્જા અને ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતો સહિતના વેપારની પૃષ્ઠભૂમિમાં દેશવાર આયાતના આંકડા મહત્વના છે. મોટી આયાત અને દ્વિપક્ષીય વેપારખાધ એક જ આંકડો નથી; ખાધ માટે નિકાસ પણ ગણવી પડે છે. ભારત ચીન સાથે માળખાકીય વેપાર અસંતુલન અંગે ચર્ચા કરી રહ્યું છે.

 

*

 

કેનેડાની ઇ થ્રી લિથિયમ અને ભારતની એપ્સિલોન કેમ વચ્ચે બેટરી માટે ઉપયોગી લિથિયમ કાર્બોનેટના સંભવિત પુરવઠા અંગે સમજૂતી થઈ છે. પાંચ વર્ષ માટે વર્ષે વધુમાં વધુ પાંચ હજાર ટન પુરવઠાનો વિચાર છે. માલ કેનેડાના ક્લિયરવોટર પ્રોજેક્ટમાંથી મેળવવાની દરખાસ્ત છે. સમજૂતી બિનબંધનકારક હોવાથી અંતિમ જથ્થો અને વ્યાપારી શરતો આગળના નિશ્ચિત કરારમાં નક્કી થશે. એપ્સિલોન ભારતમાં વર્ષે ત્રીસ હજાર ટન કેથોડ સામગ્રી બનાવવાની સુવિધા ઊભી કરી રહી છે. આ પગલું બેટરીની કાચી સામગ્રી માટે અલગ દેશોમાંથી પુરવઠો મેળવવાની વ્યૂહરચના સાથે જોડાયેલું છે. હાલથી પાંચ હજાર ટનનો પુરવઠો શરૂ થઈ ગયો હોવાની જાહેરાત નથી.

 

*

 

ભારતમાં ઓગસ્ટ મહિનાની સોનાની આયાત અગાઉના વર્ષના સમાન મહિનાની સરખામણીમાં આશરે ૫૮ ટકા ઘટીને ૨.૩ અબજ અમેરિકી ડોલર રહી છે. સોનાની ઓછી આયાતથી દેશના કુલ આયાત ખર્ચને મર્યાદિત રાખવામાં મદદ મળી છે. ઓગસ્ટમાં માલસામાનની આયાત ૭૦.૬૭ અબજ ડોલર અને નિકાસ ૪૩.૮૧ અબજ ડોલર રહી હતી. તેનાથી માલસામાનની વેપારખાધ ૨૬.૮૬ અબજ ડોલર થઈ છે. જુલાઈમાં આ ખાધ ૩૧.૯૮ અબજ ડોલર હતી. સોનાના આયાત મૂલ્યમાં થયેલો ઘટાડો માત્ર ખરીદેલા જથ્થાનો ફેરફાર દર્શાવતો નથી; તેમાં ભાવની અસર પણ હોય છે. વેપારખાધને સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાની કુલ ખાધ ગણાવી શકાય નહીં.