ફેસબુક-ઇન્સ્ટાગ્રામ-યુટયુબની જવાબદારી વધશેઃ કાનુની સુરક્ષા હટાવાશે
મોદી સરકાર સોશ્યલ કીડીયા કંપનીઓને મળતી કાનુની સુરક્ષા દુર કરવાની તૈયારીમાં : યુઝર્સની પોસ્ટ માટે જે તે પ્લેટફોર્મ જવાબદાર રહેશેઃ હાલ IT એકટની કલમ ૭૯ હેઠળ કંપનીઓને ‘‘સેફ હાર્બર''સુરક્ષા મળે છે
નવી દિલ્હી,તા.૫ : કેન્દ્ર સરકાર ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યુબ અને એક્સ જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માટે કાનૂની સુરક્ષા દૂર કરવાનું વિચારી રહી છે.ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, આઇટી મંત્રાલયે સોશિયલ મીડિયા નિયમોમાં ફેરફાર પર ચર્ચા શરૂ કરી છે. આ હેઠળ, પ્લેટફોર્મને વપરાશકર્તાઓની પોસ્ટ, વિડિઓ અને ટિપ્પણીઓ માટે પણ જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે.હાલમાં, આ કંપનીઓ આઇટી એક્ટની કલમ ૭૯ હેઠળ ‘‘સેફ હાર્બર'' સુરક્ષાનો આનંદ માણે છે. આ હેઠળ, કંપનીઓ વપરાશકર્તાઓની પોસ્ટ અને ટિપ્પણીઓ માટે સીધી જવાબદાર નથી.સરકાર સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પાસેથી આ સુરક્ષા દૂર કરવાનું અને તેને ઇન્ટરનેટ, ટેલિકોમ અને મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ સુધી મર્યાદિત કરવાનું વિચારી રહી છે.
ભારત સરકાર સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટેના નિયમોમાં મોટા ફેરફારો કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આઇટી મંત્રાલયે આ દિશામાં ચર્ચા શરૂ કરી છે. સરકાર ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યુબ અને એક્સ જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને આપવામાં આવતી કાનૂની સુરક્ષાને સમાપ્ત કરવાના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહી છે. આ સુરક્ષાને કારણે, આ કંપનીઓ હાલમાં તેમના વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવેલી સામગ્રી માટે સીધી રીતે કાનૂની રીતે જવાબદાર નથી. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલમાં આ માહિતી જાહેર કરવામાં આવી છે.
જો સરકાર આ દરખાસ્ત લાગુ કરે છે, તો તે ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓના કાર્ય કરવાની રીતમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરી શકે છે. આ મુદ્દો સરકાર અને ટેકનોલોજી કંપનીઓ વચ્ચે સંઘર્ષ પણ વધારી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે વિશ્વની ઘણી મોટી ઇન્ટરનેટ કંપનીઓના વ્યવસાયો આ કાનૂની સુરક્ષા પર આધાર રાખે છે.
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સેફ હાર્બર એક્ટ છે. આ એક કાનૂની જોગવાઈ છે જે ઇન્ટરનેટ પ્લેટફોર્મને તેમના વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પોસ્ટ કરાયેલ સામગ્રી માટે કાનૂની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ આપે છે.
બે વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર વિચારી રહી છે કે શું આ સુરક્ષા ફક્ત માહિતી પ્રસારિત કરતી સેવાઓ સુધી મર્યાદિત હોવી જોઈએ. આમાં ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ (ISP), ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાઓ (TSP), અને પીઅર-ટુ-પીઅર મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે. સરકાર માને છે કે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને આ મુક્તિ આપવા પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂર છે, કારણ કે તેઓ માત્ર માહિતી પ્રસારિત કરતા નથી પરંતુ વપરાશકર્તાઓ કઈ સામગ્રી જોશે તે પણ નક્કી કરે છે.
સરકારમાં હવે એવો અભિપ્રાય વધી રહ્યો છે કે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને ફક્ત માહિતી-વિતરણ પ્લેટફોર્મ ગણી શકાય નહીં. આનું કારણ એ છે કે આ કંપનીઓ ચોક્કસ અલ્ગોરિધમ્સનો ઉપયોગ કરે છે. આ દ્વારા, તેઓ નક્કી કરે છે કે કઈ પોસ્ટ વધુ લોકો સુધી પહોંચવી જોઈએ, કઈ સામગ્રી વધુ પ્રદર્શિત કરવી જોઈએ અને કઈ ઓછી લોકો સુધી મર્યાદિત હોવી જોઈએ.
વધુમાં, સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ તેમના સમુદાય માર્ગદર્શિકાના આધારે પોસ્ટ્સને દૂર કરવાનો અથવા બ્લોક કરવાનો પણ નિર્ણય લે છે. ઘણીવાર, આ કંપનીઓના નિયમો ભારતીય કાયદાઓ સાથે અસંગત હોય છે. સરકારનો એક વર્ગ માને છે કે જ્યારે કંપનીઓ આ રીતે સામગ્રી પસંદ કરે છે અને તેનું નિયંત્રણ કરે છે, ત્યારે તે સંપાદકીય નિયંત્રણ સમાન છે. તો, તેમને ફક્ત માહિતી પ્રસારિત કરતા પ્લેટફોર્મ જેટલી જ કાનૂની પ્રતિરક્ષા શા માટે આપવી જોઈએ? એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ કહ્યું, પહેલાં, ઇન્ટરનેટ પ્લેટફોર્મ ફક્ત સામગ્રી પ્રસારિત કરવા માટે જવાબદાર હતા. તેથી, તેમને સલામત બંદરનું કાનૂની રક્ષણ આપવું યોગ્ય હતું. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે કોઈ તમને સંદેશ મોકલે છે, ત્યારે પ્લેટફોર્મની જવાબદારી ફક્ત તે સંદેશ કોઈપણ ફેરફારો વિના તમારા સુધી પહોંચાડવાની હતી. પરંતુ હવે, સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ તેમના અલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરે છે કે કઈ સામગ્રી મહત્તમ સંખ્યામાં લોકોને વિતરિત કરવી અને કોને પ્રમોટ કરવી. તેથી, પહેલાની જેમ તેમના કાર્યની સીમાઓ વ્યાખ્યાયિત કરવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. આ કંપનીઓ હવે પોતે નક્કી કરે છે કે વપરાશકર્તાઓ શું જોશે. તેથી, તેમને ફક્ત સામગ્રી પહોંચાડવા માટે પ્લેટફોર્મ ગણી શકાય નહીં.
હાલમાં, સરકારની ચર્ચાઓ તેમના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. નિયમોમાં કયા ફેરફારો કરવામાં આવશે તે હજુ સુધી નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી. સરકાર આખરે શું નિર્ણય લેશે તે પણ સ્પષ્ટ નથી.
જોકે, જો સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પાસેથી સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન પાછું ખેંચવામાં આવે છે, તો તેને ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (IT) એક્ટ, ૨૦૦૦ માં સુધારાની જરૂર પડશે. આ કાયદામાં સુધારો કરવાના પ્રસ્તાવને સંસદીય મંજૂરીની પણ જરૂર પડશે. આ બાબતે ત્વ્ મંત્રાલય, મેટા અને ગુગલને પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રકાશન સમયે કોઈ જવાબ મળ્યો ન હતો.
IT એક્ટની કલમ ૭૯ હેઠળ પૂરી પાડવામાં આવેલ સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન, આધુનિક ઇન્ટરનેટ વ્યવસાયમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ કાનૂની જોગવાઈઓમાંની એક છે. તે મોટાભાગે ઇન્ટરનેટ પ્લેટફોર્મને તેમના વપરાશકર્તાઓ દ્વારા અપલોડ કરવામાં આવેલી સામગ્રી માટે કાનૂની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ આપે છે. જો કે, કંપનીઓએ ચોક્કસ નિયમો અને સાવચેતીઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
આ પ્રોટેક્શનથી મેટા, ગુગલ અને X જેવી કંપનીઓને વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવેલા ફોટા, વિડિઓઝ, ટિપ્પણીઓ અને અન્ય સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને મોટા વ્યવસાયો બનાવવાની મંજૂરી મળી છે. તેઓ પ્રકાશિત દરેક પોસ્ટ, વિડિઓ અથવા ટિપ્પણી માટે અલગ કાનૂની જવાબદારીને પાત્ર નથી.
જો સરકાર સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે આ સુરક્ષા ઘટાડે છે અથવા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરે છે, તો ટેકનોલોજી કંપનીઓ અને નાગરિક અધિકાર સંગઠનો તેનો વિરોધ કરી શકે છે.
સરકારના વિચારમાં પરિવર્તન તાજેતરની ઘણી ઘટનાઓને કારણે છે. સરકારનો એક વર્ગ ચિંતિત છે કે સોશિયલ મીડિયા અલ્ગોરિધમ્સ ઘણીવાર એવા સંદેશાઓ અને મંતવ્યોને પ્રોત્સાહન આપે છે જે વિરોધ પક્ષ અથવા સરકાર માટે પ્રતિકૂળ હોય છે, જ્યારે સત્તાવાર સરકારી માહિતી ઓછી પહોંચ મેળવે છે.
જુલાઈમાં વિદ્યાર્થી વિરોધ દરમિયાન ઇન્સ્ટાગ્રામની ભૂમિકાને પણ આ સરકારની વિચારસરણી સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. તે સમયે, ઇન્સ્ટાગ્રામ ઓનલાઈન સમર્થન એકત્રિત કરવા માટે એક મુખ્ય માધ્યમ બન્યું.
સરકાર સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પોસ્ટની પહોંચ અને પ્રદર્શન પર કયા આધારે નિર્ણય લે છે તે સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તે એ પણ તપાસ કરી રહી છે કે કંપનીઓની ભલામણ પ્રણાલીઓ જાહેર અભિપ્રાય અને જાહેર ચર્ચાને પ્રભાવિત કરે છે કે કેમ, જ્યારે તેઓ તેમના પ્લેટફોર્મ પર પ્રદર્શિત સામગ્રી માટે કાયદેસર રીતે જવાબદારીથી મુક્ત રહે છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં સરકાર અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ વચ્ચે તણાવ પણ વધ્યો છે. જુલાઈમાં, આઇટી મંત્રાલયે મેટાના વૈશ્વિક નીતિ અધિકારીઓને સમન્સ પાઠવ્યા હતા, જેમાં કંપનીના ગ્લોબલ અફેર્સના પ્રમુખ જોએલ કપલાનનો સમાવેશ થાય છે. ફેસબુકે વિદ્યાર્થી વિરોધ દરમિયાન ભારતમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા અપલોડ કરાયેલા એક વિડિઓને અસ્થાયી રૂપે અવરોધિત કર્યો હતો. આ પછી, સરકારે મેટા પાસેથી જવાબ માંગ્યો. તે સમયે, સરકારે સોશિયલ મીડિયા પર ડીપફેક્સની વધતી જતી સમસ્યા અને ભારતીય કાયદાઓના પાલન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
સરકાર અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ વચ્ચેનો વિવાદ ફક્ત મેટા પૂરતો મર્યાદિત નથી. એલોન મસ્કની કંપની, હ્, એ કેન્દ્ર સરકારની ઓનલાઈન સામગ્રીને બ્લોક કરવા અને દૂર કરવાની સિસ્ટમને પણ પડકારી છે, જેમાં સરકારના સપોર્ટ પોર્ટલ દ્વારા ટેકડાઉન નોટિસ જારી કરવાની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં, કર્ણાટક હાઈકોર્ટે આ સિસ્ટમને પડકારતી X ની અરજી ફગાવી દીધી હતી. ત્યારબાદ કંપનીએ નિર્ણય સામે અપીલ દાખલ કરી. આ વિવાદ હવે સરકાર અને ટેકનોલોજી કંપનીઓ વચ્ચે વધતા જતા અણબનાવનું એક મુખ્ય ઉદાહરણ બની ગયો છે. ખાસ કરીને, ઇન્ટરનેટ પર શું કહી શકાય અને પ્રદર્શિત કરી શકાય છે અને તેને નિયંત્રિત કરવાનો અધિકાર કોને હોવો જોઈએ તે અંગે બંને પક્ષો વચ્ચે મતભેદ વધી રહ્યો છે.
જસ્ટ રાઈટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એલાયન્સ વિરુદ્ધ એસ. હરીશના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા તાજેતરની ટિપ્પણીઓ દ્વારા સેફ હાર્બર પર સરકારના વલણને પણ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે. આ કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ દ્વારા બાળ જાતીય શોષણ અને ગેરવર્તણૂકને નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળતા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, જેના કારણે ઇન્ટરનેટ પર બાળ જાતીય શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત સામગ્રી ફેલાતી રહી છે.
૧૫ ઓક્ટોબરના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે ત્વ્ કાયદાની કલમ ૭૯ આવી સતત નિયમનકારી ખામીઓને દૂર કરવા માટે અપૂરતી છે.
કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે દરેક બિન-પાલન માટે સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન રદ કરવું ખૂબ કઠોર હશે. વધુમાં, આ પ્રોટેક્શન રદ કરવાની ધમકી કંપનીઓને ગંભીર ઉલ્લંઘનોથી રોકવા માટે અપૂરતી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સૂચન કર્યું હતું કે આ હેતુ માટે એક અલગ મિકેનિઝમ સ્થાપિત કરવી જોઈએ. આ હેઠળ, ઉલ્લંઘનની ગંભીરતાના આધારે કંપનીઓ પર કાર્યવાહી થવી જોઈએ, અને જો જરૂરી હોય તો, નાણાકીય દંડ પણ લાદવો જોઈએ. જો કે, ગંભીર ઉલ્લંઘનના કિસ્સાઓમાં સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન રદ કરવાનો વિકલ્પ છેલ્લા ઉપાય તરીકે રાખવો જોઈએ.
સંદેશાવ્યવહાર અને માહિતી ટેકનોલોજી અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ પણ આ મુદ્દા પર કડક કાર્યવાહીની માંગ કરી છે. ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબે આ સમિતિના અધ્યક્ષ છે.
ઓગસ્ટમાં, નિશિકાંત દુબેએ ચેતવણી આપી હતી કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વીડિયોને કામચલાઉ રીતે દૂર કરવાના કિસ્સામાં મેટાનું સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન રદ કરી શકાય છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સમિતિએ ભારતીય કાયદાઓનું પાલન ન કરતા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરથી આ કાનૂની રક્ષણ પાછું ખેંચવાની ભલામણ કરી છે.
(10:02 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
