નવી દિલ્‍હી તા.૧૮: ચાલુ ખરીફ સિઝનમાં ઓછા વરસાદ અને ચોખાના વાવેતર વિસ્‍તારમાં ઘટાડો થવાને કારણે, તાપમાનમાં અચાનક ફેરફાર થવાને કારણે, ચોખાના ઉત્‍પાદન પર ગંભીર અસર થવાની ધારણા છે. ચોખાનું ઉત્‍પાદન ૨૦ વર્ષમાં રેકોર્ડ નીચા સ્‍તરે પહોંચવાની ધારણા છે, જેના કારણે ખુલ્‍લા બજારમાં ખેડૂતોને સારા ભાવ મળી શકે છે. જોકે, સરકારના મજબૂત બફર સ્‍ટોકને કારણે, દેશમાં ચોખાની કોઈ અછત નહીં રહે.

ચોખાના વેપારીઓ કહે છે કે લણણીની મોસમ દરમિયાન સામાન્‍ય કરતાં ઓછા વરસાદથી ચોખાના ઉત્‍પાદનને નુકસાન થયું છે. ચોખા નિકાસકારો સંગઠનનો અંદાજ છે કે વરસાદ ઓછો થવાને કારણે ચોખાના ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો થશે, જેના કારણે ચોખાના ઉત્‍પાદનમાં આશરે ૧૦ મિલિયન ટનનો ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. ગયા વર્ષના ૧૫૪ મિલિયન ટનના રેકોર્ડ ઉત્‍પાદન કરતા આ લગભગ ૬.૫ ટકા ઓછો છે. ૨૦૦૯-૧૦ માં અલ નીનોના કારણે થયેલા ઘટાડા પછી આ બીજો સૌથી મોટો ઘટાડો સાબિત થઈ શકે છે.

યુએસ ડિપાર્ટમેન્‍ટ ઓફ એગ્રીકલ્‍ચરે પણ તેના અહેવાલમાં ભારતમાં ચોખાના ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડાનો અંદાજ લગાવ્‍યો છે. ઓગસ્‍ટના અહેવાલમાં, ભારતમાં ૨૦૨૬-૨૭ સીઝન દરમિયાન ૧૫૦ મિલિયન ટન ચોખાનું ઉત્‍પાદન થવાનો અંદાજ હતો, જે સપ્‍ટેમ્‍બરના અહેવાલમાં ૩ મિલિયન ટન ઘટીને ૧૪૭ મિલિયન ટન થઈ ગયો હતો. જોકે, કેન્‍દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયના ત્રીજા એડવાન્‍સ પાક અંદાજ મુજબ, ૨૦૨૫-૨૬ સીઝનમાં સ્‍થાનિક ચોખાનું ઉત્‍પાદન ૧૫૪ મિલિયન ટનના નવા રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચવાનો અંદાજ છે.

IMD ના ડેટા અનુસાર, ૧ જૂનથી શરૂ થયેલી ચોમાસાની ઋતુમાં અત્‍યાર સુધીમાં સામાન્‍ય કરતાં ૧૫ ટકા ઓછો વરસાદ પડ્‍યો છે. કેટલાક ચોખા ઉગાડતા રાજ્‍યોમાં, આ ખાધ ૪૨ ટકા જેટલી ઊંચી છે. સરકારી ડેટા અનુસાર, ૧૧ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધીમાં ઉનાળુ ચોખા (ખરીફ) વાવણી હેઠળનો વિસ્‍તાર ૪૨.૬૮ મિલિયન હેક્‍ટર હતો, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં લગભગ ૪ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. ભારતના ચોખાના ઉત્‍પાદનમાં આશરે ૮૦-૮૫ ટકા ખરીફ ઋતુ દરમિયાન થાય છે. ડેમમાં પાણીનું સ્‍તર ઓછું હોવાને કારણે શિયાળુ ચોખા હેઠળનો વિસ્‍તાર પણ ઘટવાની ધારણા છે.

ખરીફ ચોખાના ઉત્‍પાદન અંગે ચિતાઓને કારણે બાસમતી અને ગેસ બાસમતી ચોખાના ભાવમાં વધારો થયો છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં, બાસમતી ચોખાના ભાવ ગયા વર્ષના રૂા.૮૫ પ્રતિ કિલોથી વધીને લગભગ રૂા.૧૦૦ પ્રતિ કિલો થયા છે. ગયા વર્ષે સોના મસુરી રૂા.૫૧ થી રૂા. ૫૨ પ્રતિ કિલો વેચાઈ રહ્યો હતો, જે હવે વધીને રૂા. ૬૩ થી રૂા.૬૪ પ્રતિ કિલો થઈ ગયો છે.

ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડાના ડરથી સ્‍થાનિક બજારમાં ચોખાના ભાવમાં વધારો થયો છે. પરિણામે, નિકાસ ભાવ પણ એક વર્ષ કરતાં વધુ સમયમાં રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચી ગયા છે. આ ખરીફ સિઝનમાં પ્રીમિયમ ચોખાની જાતો ઉગાડતા ખેડૂતોને ખુલ્‍લા બજારમાં સારા ભાવ મળશે. આનાથી સરકારી ચોખાની ખરીદીમાં ઘટાડો થશે. સ્‍થાનિક અને વૈશ્વિક બંને ચોખા બજારોમાં ભાવ વધી રહ્યા છે, જેનો ફાયદો ચોખાના નિકાસકારોને થશે.

ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો છતાં નિકાસ અવિરત ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે. સરકારી માહિતી અનુસાર, ભારતમાં ચોખાનો મોટો સ્‍ટોક છે, જે કોઈપણ નિકાસ પ્રતિબંધોની જરૂરિયાતને અટકાવશે. માહિતી અનુસાર, સરકારે ૧ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધીમાં ૫૯.૬ મિલિયન ટન ચોખાનો રેકોર્ડ સ્‍ટોક રાખ્‍યો હતો, જે ૧ ઓક્‍ટોબર સુધીમાં ૧૦.૩ મિલિયન ટનના સરકારના લક્ષ્યાંક કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે.

યુએસ ડિપાર્ટમેન્‍ટ ઓફ એગ્રીકલ્‍ચરે ભારતના શરૂઆતના ચોખાના સ્‍ટોકનો અંદાજ ૫૮.૫ મિલિયન ટન રાખ્‍યો છે, જે ઓગસ્‍ટના અહેવાલના ૫૪ મિલિયન ટનના અંદાજ કરતાં ૪.૫ મિલિયન ટન વધારે છે. તેથી, ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો થવા છતાં, એકંદર ઉપલબ્‍ધતા યથાવત રહેશે. જોકે, વધતા વપરાશને કારણે, માર્કેટિગ સીઝનના અંતે બાકી રહેલો ચોખાનો સ્‍ટોક થોડો ઘટીને ૫૫.૫ મિલિયન ટન થઈ શકે છે. આ સ્‍ટોક ઓગસ્‍ટના ૫૧ મિલિયન ટનના અંદાજ કરતાં ૪.૫ મિલિયન ટન વધારે છે. સુધારેલી ઉપલબ્‍ધતા અને મજબૂત વૈશ્વિક માંગને કારણે ભારતમાંથી મજબૂત ચોખા નિકાસ વલણ તરફ દોરી ગયું છે