નવી દિલ્હી : ડિજિટલ યુગમાં નાગરિકોના મૌલિક અધિકારો અને બાળ સુરક્ષાને લઈને દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, દૂરગામી અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક સુનાવણી દરમિયાન સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ઇન્ટરનેટ સુધીની પહોંચ અને તેનો ઉપયોગ કરવો એ માત્ર પુખ્ત વયના લોકો પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ દેશના દરેક બાળક માટે પણ બંધારણીય રીતે એક 'મૂળભૂત અધિકાર' છે. અદાલતે ભારપૂર્વક નોંધ્યું હતું કે બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા અને તેમની સ્વતંત્રતા એકબીજાના વિરોધી નથી, પરંતુ બંને પરસ્પર પૂરક છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની ખંડપીઠે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ અને ઓનલાઈન સેવાઓને બાળ જાતીય શોષણ તેમજ હાનિકારક સામગ્રીને તાત્કાલિક શોધીને દૂર કરવા માટે ટેકનિકલ વ્યવસ્થાઓ વધુ મજબૂત કરવા સખત નિર્દેશ આપ્યા છે. અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે ઓનલાઈન જગતમાં જોખમોના ડરથી બાળકોને ઇન્ટરનેટના ઉપયોગથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખવા કે પ્રતિબંધ મૂકવો એ કોઈ યોગ્ય ઉકેલ નથી.

કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની પોતાની નિષ્ફળતાના કારણે બાળકોના ડિજિટલ અધિકારો છીનવી લેવા એ 'પીડિતને જ દોષી ગણવા' સમાન છે. તેના બદલે, સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ અને એપ્લિકેશન્સ પર સુરક્ષાના કડક પગલાંરૂપે 'ચાઇલ્ડ મોડ' જેવી વિશેષ સુવિધાઓ વિકસાવવી અનિવાર્ય છે, જેથી બાળકો સુરક્ષિત વાતાવરણમાં ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકે.

સુપ્રીમ કોર્ટની ખંડપીઠે પોતાના ચુકાદામાં કાનૂની આધાર સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું કે, "બંધારણની કલમ ૨૧ (જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર) અને કલમ ૧૯(૧)(એ) (વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા) હેઠળ ઇન્ટરનેટ સુધી પહોંચવાનો અને તેનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકાર છે. આપણા બાળકોની ઉંમર ગમે તે હોય, તેઓ પણ આ બંધારણીય અધિકારના સમાન હકદાર છે." વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતામાં માહિતી મેળવવાનો તથા તેને શેર કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

કોર્ટે ઉમેર્યું હતું કે વિશેષ કરીને ગ્રામીણ તથા દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકો અને વિશેષ જરૂરિયાતો ધરાવતા બાળકો માટે ઇન્ટરનેટ એ ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ મેળવવાનું અને સમાન પરિસ્થિતિ વાળા લોકો સાથે જોડાવાનું એકમાત્ર અને અત્યંત સશક્ત માધ્યમ છે. અગાઉના વર્ષ ૨૦૨૦ના 'અનુરાધા ભસીન વિરુદ્ધ ભારત સરકાર' કેસ અને વર્ષ ૨૦૨૫ના 'પ્રજ્ઞા પ્રસૂન કેસ'નો સંદર્ભ ટાંકીને કોર્ટે ડિજિટલ એક્સેસના મહત્ત્વને રેખાંકિત કર્યું હતું.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ સીમાચિહ્નરૂપ આદેશ બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર અને તમામ મુખ્ય સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પર બાળકો માટે સુરક્ષિત ડિજિટલ વાતાવરણ તથા 'ચાઇલ્ડ મોડ' કાનૂની રીતે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી અનેકગણી વધી ગઈ છે.