બેંગલુરુ : કર્ણાટકના રાજકારણમાં એક નિર્ણાયક વળાંક આવ્યો છે. રાજ્યના રાજકીય ગલીઓમાં હવે એ જ ચર્ચા છે કે વિધાન સૌધાના નવા મુખ્યમંત્રી તરીકે ડીકે શિવકુમારનું નામ લગભગ નિશ્ચિત છે. એક કુશળ સંગઠનાત્મક રણનીતિકાર અને 'ટ્રબલશૂટર' તરીકે જાણીતા શિવકુમાર હવે સત્તાના મુખ્ય કેન્દ્રમાં આવી રહ્યા છે. જોકે, આ પદ તેમને કોઈ સોનાની થાળીમાં નથી મળ્યું; તેમની સામે પડકારોનો મોટો પહાડ છે, જેમાં આંતરિક પક્ષીય ખેંચતાણથી લઈને રાજ્યની કથળતી આર્થિક સ્થિતિ સુધીની અનેક સમસ્યાઓ સામેલ છે.
આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને 'ગેરંટી'નો બોજ
નવા મુખ્યમંત્રી માટે સૌથી મોટો પડકાર રાજ્યનું નાણાકીય મેનેજમેન્ટ છે. કોંગ્રેસ સરકારની પાંચ મોટી ગેરંટી યોજનાઓ — જેમ કે 'ગૃહ લક્ષ્મી', 'ગૃહ જ્યોતિ' અને 'શક્તિ' — જનતા માટે આશીર્વાદરૂપ છે, પરંતુ સરકારી તિજોરી પર તેનો ભારે બોજ છે. રાજ્યનું દેવું રૂ. 8,00,000 કરોડની નજીક પહોંચી રહ્યું છે, અને દર વર્ષે નવા દેવા લેવાની મજબૂરી વધી રહી છે. વ્યાજની ચુકવણીમાં જ રાજ્યની આવકનો મોટો હિસ્સો ખર્ચાઈ જાય છે, જેના કારણે રસ્તા, મેટ્રો અને સિંચાઈ જેવા વિકાસ કાર્યો માટે નાણાકીય જગ્યા ઘટતી જાય છે.
સામાજિક સમીકરણો: લિંગાયત અને વોક્કાલિગા વચ્ચેનું સંતુલન
કર્ણાટકનું રાજકારણ દાયકાઓથી લિંગાયત અને વોક્કાલિગા સમુદાયોની આસપાસ ફરે છે. શિવકુમાર પોતે વોક્કાલિગા સમુદાયમાંથી આવે છે, તેથી દક્ષિણ કર્ણાટકમાં તેમનું વર્ચસ્વ છે, પરંતુ લિંગાયત મતોને સાચવી રાખવા તે તેમના માટે સૌથી મોટી અગ્નિપરીક્ષા હશે. સરકાર હવે 'મલ્ટી-ડેપ્યુટી ચીફ મિનિસ્ટર' ફોર્મ્યુલા અપનાવીને તમામ વર્ગોને સંતોષવાનો પ્રયાસ કરશે તેવી શક્યતા છે. AHINDA (લઘુમતી, પછાત વર્ગ અને દલિત) સમીકરણોને મજબૂત રાખવા માટે તેઓએ દલિત અને પછાત વર્ગના નેતાઓને પણ કેબિનેટમાં મોટું સ્થાન આપવું પડશે.
કેન્દ્ર સાથેનો સંઘર્ષ અને તપાસનો સામનો
શિવકુમાર સામે કેન્દ્રીય એજન્સીઓની તપાસનો પડકાર પણ અકબંધ છે, જે વિપક્ષને તેમની નૈતિક સત્તા પર સવાલ ઉઠાવવાનો મોકો આપે છે. આ ઉપરાંત, જીએસટી (GST) સંગ્રહ અને કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મળતા ભંડોળને લઈને પણ રાજ્ય સરકાર સતત સંઘર્ષ કરી રહી છે. લગભગ રૂ. 11,000 કરોડથી વધુનું ભંડોળ રોકી રાખવાનો આરોપ કેન્દ્ર પર લગાવવામાં આવી રહ્યો છે.
રાજકીય ગણિત અને ભવિષ્યની વ્યૂહરચના
હવે સવાલ એ છે કે શું ડીકે શિવકુમાર માત્ર દક્ષિણના નેતા મટીને સમગ્ર કર્ણાટકના લોકપ્રિય 'રાજનેતા' બની શકશે? આ માટે તેમને ઉત્તર કર્ણાટકમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવી પડશે. સત્તાનું સંતુલન જાળવવા માટે તેઓ સંભવિત રીતે પોતાનું રાજ્ય કોંગ્રેસ પ્રમુખપદ કોઈ પછાત વર્ગના નેતાને સોંપી શકે છે. આમ, ડીકે શિવકુમારનું મુખ્યમંત્રી બનવું એ માત્ર એક હોદ્દો નથી, પરંતુ એક એવી જટિલ રમત છે જેમાં તેમને અર્થતંત્ર, જ્ઞાતિવાદ અને રાજકીય અસ્તિત્વને એકસાથે સાચવી રાખવાનું છે. આગામી દિવસોમાં કર્ણાટકનું રાજકારણ કઈ દિશા લે છે, તેના પર દેશભરની નજર ટકેલી છે.