નવી દિલ્‍હી તા.૧૧: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક સ્‍તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારા વચ્‍ચે, સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓ હવે ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રસોઈ ગેસના સ્‍થિર ભાવ જાળવવા માટે ભારે કિમત ચૂકવી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, દેશની સરકારી માલિકીની તેલ માર્કેટિગ કંપનીઓ (OMCs) દરરોજ આશરે રૂા.૧,૬૦૦ થી રૂા. ૧,૭૦૦ કરોડનો અંડર-રિકવરી બોજ સહન કરી રહી છે.

છેલ્‍લા ૧૦ અઠવાડિયામાં આ કુલ નુકસાન રૂા.૧ લાખ કરોડને વટાવી ગયું છે. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છેઃ આ કંપનીઓ આ નાણાકીય દબાણનો સામનો કેટલો સમય કરી શકશે. અંડર-રિકવરી એટલે તેલ કંપનીઓના ખર્ચ અને ગ્રાહકોને વેચવામાં આવતી કિમત વચ્‍ચેનો તફાવત.

રાજ્‍ય માલિકીની તેલ કંપનીઓ ઇન્‍ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (BPCL), અને હિન્‍દુસ્‍તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં લગભગ ૫૦ ટકાનો વધારો થયો હોવા છતાં, જૂના ભાવે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG સપ્‍લાય કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

હાલમાં, પેટ્રોલ લગભગ દેશની સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓ ભારતીય ગ્રાહકોને પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવોથી બચાવવા માટે ભારે નાણાકીય બોજ સહન કરી રહી છે રૂા.૯૪.૭૭ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ રૂા.૮૭.૬૭ પ્રતિ લિટર વેચાઈ રહ્યું છે, જે લગભગ બે વર્ષ પહેલાના સ્‍તરે રહ્યું છે. માર્ચમાં સ્‍થાનિક LPG સિલિન્‍ડરના ભાવમાં રૂા.૬૦નો વધારો કરવામાં આવ્‍યો હતો, પરંતુ તેમ છતાં, કિમતો વાસ્‍તવિક ખર્ચ કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછી રહે છે.

અંડર-રિકવરી એ તેલ કંપનીઓના વાસ્‍તવિક ખર્ચ અને ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતી કિમત વચ્‍ચેનો તફાવત છે.

કંપનીઓ આ આવકનો ઉપયોગ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા, રિફાઇનરીઓ ચલાવવા અને પાઇપલાઇન્‍સ અને ઇંધણ નેટવર્કને વિસ્‍તૃત કરવા માટે કરે છે.

પરંતુ સતત વધતા નુકસાનને કારણે, કંપનીઓને હવે ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખવા માટે વધારાનું દેવું લેવું પડી શકે છે.

સૂત્રો કહે છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવવધારા હવે લગભગ નિﾍતિ છે, પરંતુ સમય અને રકમ રાજકીય નિર્ણય હશે. નિષ્‍ણાતોના મતે, જો ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો, ઓઇલ માર્કેટિગ કંપનીઓની બેલેન્‍સ શીટ પર દબાણ વધુ વધી શકે છે. આનાથી રિફાઇનિગ વિસ્‍તરણ, પાઇપલાઇન્‍સ, વ્‍યૂહાત્‍મક તેલ અનામત, ગ્રીન ફયુઅલ અને ઊર્જા સંક્રમણ પ્રોજેક્‍ટ્‍સ પર અસર પડી શકે છે.

ઊર્જા કટોકટીની અસર ઘટાડવા માટે, સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટી પણ ઘટાડી છે. પેટ્રોલ પરની ખાસ વધારાની એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટી રૂા.૧૩ પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને રૂા.૩ પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી હતી, જ્‍યારે ડીઝલ પર તે રૂા. ૧૦ થી ઘટાડીને શૂન્‍ય કરવામાં આવી હતી. સૂત્રોના મતે, આ નિર્ણયથી સરકારને દર મહિને આશરે રૂા. ૧૪,૦૦૦ કરોડનું મહેસૂલ નુકસાન થઈ રહ્યું છે.