નવી દિલ્‍હીઃ  ભારતીય રૂપિયો  માત્ર યુએસ ડૉલર  સામે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે અન્ય પણ કેટલીક અગ્રણી કરન્સી સામે નબળો પડ્યો છે. વર્ષ 2026ની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (ખાસ કરીને યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષ), ક્રૂડ ઓઈલની વધતી કિંમતો અને વિદેશી રોકાણકારો  દ્વારા ભારતીય બજારમાંથી સતત પૈસા પાછા ખેંચવાના કારણે રૂપિયા પર ભારે દબાણ જોવા મળ્યું છે.  

મે 2026ના વર્તમાન ગાળા સુધીના છેલ્લા 6 મહિનાના ટ્રેન્ડ પર નજર કરીએ તો, રૂપિયો મુખ્ય વૈશ્વિક ચલણો સામે અંદાજે નીચે મુજબ તૂટ્યો છે:

છેલ્લા 6 મહિનામાં ડૉલર સામે રૂપિયામાં સૌથી મોટો કડાકો જોવા મળ્યો છે.  નવેમ્બર/ડિસેમ્બર 2025ની આસપાસ જે રૂપિયો પ્રતિ ડૉલર આશરે રૂ.85 ના સ્તરે હતો, તે એપ્રિલ 2026માં રૂ.94-રૂ.95 પાર કરીને હાલ મે 2026માં રૂ.96 થી રૂ.97 ની ઐતિહાસિક નીચલી સપાટીની નજીક પહોંચી ગયો હતો. છેલ્લા 6 મહિનામાં ડૉલર સામે રૂપિયો આશરે 11% થી 13% જેટલો નબળો પડ્યો છે.  

વૈશ્વિક બજારમાં ડૉલર મજબૂત થતાં રોકાણકારો સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન (Safe-haven assets) તરફ વળ્યા છે, જેના કારણે યુરોપિયન કરન્સીઝ સામે પણ રૂપિયો ઘણો નબળો પડ્યો છે.  

છેલ્લા 6 મહિનામાં યુરો સામે ભારતીય રૂપિયામાં આશરે 5% થી 7% સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે.

પાઉન્ડ સામે પણ રૂપિયો નબળો પડીને આ ગાળા દરમિયાન આશરે 6% થી 8% જેટલો તૂટ્યો છે.

વર્ષ 2026ના પ્રથમ પાંચ મહિનાના અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય રૂપિયો એશિયાના અન્ય ચલણોની સરખામણીએ સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનારું ચલણ બન્યું છે. જાન્યુઆરી 2026 થી મે 2026 સુધીમાં જ તે માત્ર 5 મહિનામાં 4.1% કરતાં વધુ ઘટી ચૂક્યું હતું, જે હવે 6 મહિનાના ગાળામાં વધુ નીચે ગયું છે.  

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચતા ભારતનું આયાત બિલ ખૂબ વધી ગયું છે, જેના માટે મોટા પાયે ડૉલર ચૂકવવા પડતા રૂપિયાનું મૂલ્ય ઘટ્યું છે.  

વર્ષ 2026માં વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાને કારણે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજાર અને બોન્ડ માર્કેટમાંથી અંદાજે $21 થી $23 બિલિયન જેટલું જંગી ભંડોળ પાછું ખેંચી લીધું છે.  

ભારતની નિકાસ કરતા આયાતનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું હોવાથી કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) પર ભારે દબાણ ઊભું થયું છે.  

રૂપિયાના આ ઝડપી ઘટાડાને રોકવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) પોતાના ફોરેક્સ રિઝર્વમાંથી ડૉલર વેચીને અને કડક નાણાકીય નીતિઓ અપનાવીને રૂપિયાને ટેકો આપવાનો સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. 

વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં ડૉલર સામે રૂપિયો રૂ.89.90 ના સ્તરે હતો, જે મે મહિનામાં તૂટીને રૂ.96.52 ની આસપાસ બંધ આવ્યો છે (જ્યારે ઇન્ટ્રા-ડે ટ્રેડિંગમાં તે મહત્તમ રૂ.96.60 થી રૂ.96.82 ની સપાટી સુધી ગગડી ચૂક્યો છે).  

યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોની કરન્સી સીધી યુએસ ડૉલર સાથે પેગ્ડ (જોડાયેલી) હોવાથી, ડૉલર મજબૂત થતાની સાથે જ આ કરન્સીઝ સામે પણ આપણો રૂપિયો આપોઆપ 7% થી વધુ નબળો પડી ગયો છે.

ભારતીય આયાત બિલમાં ક્રૂડ ઓઈલનો હિસ્સો 85% જેટલો મોટો છે. મોંઘા તેલના પેમેન્ટ માટે બજારમાંથી ડૉલર ખરીદવા પડતા હોવાથી રૂપિયાનું અવમૂલ્યન એશિયાના અન્ય વિકાસશીલ દેશો (જેમ કે ચીન કે તાઈવાન) કરતાં વધુ ઝડપથી થયું છે.