નવી દિલ્હી: સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશના સંવેદનશીલ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણીએ ફરી એકવાર જોર પકડ્યું છે. ત્રાવણકોર દેવસ્વમ બોર્ડ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ બહુ જ સચોટ દલીલ કરી હતી કે ધર્મ એ કોઈ તાર્કિક વ્યાખ્યા નથી, પરંતુ એક સમુદાયની સહિયારી શ્રદ્ધા અને પરંપરાઓનો સમૂહ છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ ધાર્મિક પ્રથા સાચી છે કે ખોટી, તે નક્કી કરવાનો અધિકાર માત્ર તે સમુદાયનો જ છે. જ્યારે હજારો લોકોની આસ્થા કોઈ પરંપરા સાથે જોડાયેલી હોય, ત્યારે મુઠ્ઠીભર વ્યક્તિઓના વ્યક્તિગત અધિકારોને સમગ્ર સમુદાયની માન્યતાઓ પર થોપી શકાય નહીં.

કોર્ટરૂમમાં દલીલો દરમિયાન સિંઘવીએ નાગા સાધુઓ અને દિગંબર જૈન સાધુઓના ઉદાહરણો ટાંકીને સમજાવ્યું હતું કે ધર્મના કેટલાક પાસાઓ સામાન્ય સામાજિક નૈતિકતાના માપદંડોથી અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે તેમના વિશ્વાસનો અભિન્ન ભાગ છે. તેમણે રામ જન્મભૂમિ કેસનો ઉલ્લેખ કરતા સાવધ કર્યા હતા કે કોર્ટે ધાર્મિક માન્યતાઓનું અર્થઘટન કરવાથી દૂર રહેવું જોઈએ. બંધારણની કલમ 25 ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરે છે અને તેમાં જાહેર વ્યવસ્થા કે સ્વાસ્થ્ય જેવા ગંભીર કારણો સિવાય દખલગીરી ન થવી જોઈએ તેવી માંગ તેમણે રજૂ કરી હતી.

આ કેસમાં ન્યાયાધીશોએ પણ અત્યંત મહત્વના પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, જેમાં ભગવાન અને ભક્ત વચ્ચેના સંબંધની સાથે બિનસાંપ્રદાયિક પ્રથાઓ પર કોર્ટની ભૂમિકા અંગે ચર્ચા થઈ હતી. જ્યારે સામાજિક સુધારણા માટે કાયદા ઘડવાની વાત આવી, ત્યારે બોર્ડ તરફથી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી કે રાજ્યને વહીવટી પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ રાખવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ભોગે ન હોવું જોઈએ. હવે આખું દેશ એ જોવા આતુર છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ બંધારણીય સમાનતા અને સદીઓ જૂની ધાર્મિક પરંપરાઓ વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે.