પામ્પોર : દક્ષિણ કાશ્મીરના પુલવામા જિલ્લામાં આવેલા પામ્પોર અને તેની આસપાસના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કેસરની વાર્ષિક લણણીની મોસમનો સત્તાવાર પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે, જ્યાં વહેલી સવારે ખેડૂતો ખેતરોમાં એકઠા થઈને નાજુક જાંબલી ફૂલો તોડી રહ્યા છે અને તેમાંથી કિંમતી પરાગાગ્રહ અલગ કરીને 'લાલ સોના' સમાન કેસર તૈયાર કરી રહ્યા છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, પાનખર ઋતુના આગમન સાથે જ આ સમગ્ર વિસ્તારના ખેતરો કેસરના નાજુક જાંબલી ફૂલોથી મહેકી ઉઠ્યા છે, અને આ અનોખી ખેતી પદ્ધતિ તથા સદીઓ જૂના ઐતિહાસિક સંબંધોને કારણે પામ્પોરને ભારતની સત્તાવાર 'કેસર રાજધાની' અને 'કેસર નગર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઘટનાની વિગતવાર માહિતી આપતા કૃષિ નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે શ્રીનગરથી ૧૫ કિલોમીટર દક્ષિણ-પૂર્વમાં ઝેલમ ખીણમાં આવેલી વિશેષ 'કરેવા' (Karewa) પ્રકારની જમીન અને અનુકૂળ આબોહવા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કેસરના ઉત્પાદન માટે આદર્શ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે, જોકે આડેધડ બાંધકામ અને આબોહવાકીય ફેરફારોને કારણે આ પરંપરાગત ખેતી સામે કેટલાક પડકારો પણ ઊભા થયા છે.

આ મૂલ્યવાન મસાલો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત મહેનત માંગી લે તેવી છે, જેમાં માત્ર એક કિલોગ્રામ કેસર મેળવવા માટે હજારો ફૂલોને હાથથી તોડીને તેમાંથી ત્રણ નાજુક લાલ પુંકેસર કાળજીપૂર્વક અલગ કરવા પડે છે અને ઓક્ટોબરથી નવેમ્બર વચ્ચે આ ઉત્પાદન ચરમસીમા પર રહે છે.

ભૂતકાળમાં ૧૧મી થી ૧૨મી સદી દરમિયાન પર્શિયન આક્રમણકારો દ્વારા આ ખેતી અહીં લાવવામાં આવી હોવાનો ઇતિહાસ છે, અને વર્ષ ૨૦૨૦માં કાશ્મીરી કેસરને તેના જાંબલી રંગ, તીવ્ર સુગંધ તથા વિશિષ્ટ સ્વાદ માટે સત્તાવાર રીતે 'જિયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન' (GI) ટેગ પણ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

આગામી સમયમાં આ ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા અને ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સરકાર તથા સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા વિશેષ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી કાશ્મીરની આ પરંપરાગત ઓળખ વિશ્વભરમાં વધુ મજબૂત બની રહે.