નવી દિલ્હી: અવકાશમાં એક એવો ગ્રહ છે જે અત્યંત હલકો છે. માત્ર હલકો જ નહીં, પણ એટલો હળવો કે તેની કલ્પના પણ કરવી મુશ્કેલ છે. તમે તેના પર વિશ્વાસ નહીં કરો, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોએ આવી અવિશ્વસનીય શોધનો દાવો કર્યો છે. હકીકતમાં, અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોએ બે વિશાળ ગ્રહો શોધી કાઢ્યા છે, જે લગભગ ગુરુના કદ જેટલા છે, છતાં તેમની ઘનતા એટલી ઓછી છે કે તેમની તુલના કોટન કેન્ડી સાથે કરવામાં આવી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકો તેમને 'સુપર પફ' ગ્રહો પણ કહી રહ્યા છે. આ બે ગ્રહોને TOI-791B અને TOI-791C નામ આપવામાં આવ્યું છે.
વૈજ્ઞાનિકોનો અંદાજ છે કે બંને ગ્રહો પૃથ્વીથી લગભગ 1110 પ્રકાશ-વર્ષ દૂર સ્થિત તારાની પરિક્રમા કરે છે. સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે તેમના મોટા કદ હોવા છતાં, તેમનું વજન ખૂબ ઓછું છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, તેમની ઘનતા કોટન કેન્ડી કરતાં ઓછી છે, જે તેમને અત્યાર સુધી શોધાયેલા સૌથી હળવા ગ્રહોમાંનું એક બનાવે છે. સરખામણીમાં, ગુરુ ગ્રહની સરેરાશ ઘનતા પ્રતિ ઘન સેન્ટીમીટર 1.33 ગ્રામ છે, જ્યારે TOI-791 b ની ઘનતા માત્ર 0.038 ગ્રામ અને TOI-791 c ની ઘનતા 0.047 ગ્રામ પ્રતિ ઘન સેન્ટીમીટર છે. આનો અર્થ એ છે કે આ ગ્રહો ગુરુ કરતા લગભગ 30 ગણા હળવા છે.
વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ બે ગ્રહો ગેસ અને ધૂળના એક જ વાદળમાંથી બન્યા છે. આ જ કારણ છે કે તેમને "ભાઈ-બહેન" પણ કહેવામાં આવે છે. તેઓ તેમના તારાની ચોક્કસ ભ્રમણકક્ષામાં પરિભ્રમણ કરે છે અને ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા સતત એકબીજાને પ્રભાવિત કરે છે. હવે, સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આવા પ્રકાશ ગ્રહો કેવી રીતે રચાયા. સંશોધકો માને છે કે આ ગ્રહો હાઇડ્રોજન અને હિલીયમ ગેસના ખૂબ જાડા સ્તરથી ઘેરાયેલા છે. આ પ્રકાશ વાયુઓ તેમને કદમાં મોટા બનાવે છે, છતાં તેમનું વજન ઓછું રહે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ તેમના તારાથી દૂર ઠંડા પ્રદેશમાં રચાયા હતા, જ્યાં ગેસ ઝડપથી એકઠા થઈ શકે છે.
આ શોધમાં નાસાના TESS સ્પેસ ટેલિસ્કોપમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા આઠ વર્ષના ડેટાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં વિશ્વભરની અનેક વેધશાળાઓમાંથી ડેટાનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નોંધનીય છે કે, એન્ટાર્કટિકામાં ASTEP ટેલિસ્કોપે પણ આ સંશોધનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. લાંબા સમય સુધી સતત અંધકાર રહેવાને કારણે વૈજ્ઞાનિકો આ ગ્રહોના લાંબા સંક્રમણનું કોઈ પણ વિક્ષેપ વિના અવલોકન કરી શક્યા. આ શોધ બ્રહ્માંડના રહસ્યોને સમજવા માટે એક નવું અને મહત્વનું સોપાન સાબિત થશે.
આ ગ્રહોની રચના અને વાતાવરણ વિશે વધુ જાણકારી મેળવવા માટે વૈજ્ઞાનિકો હવે જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ દ્વારા વધુ ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે, જેથી ગેસના આ સ્તરોનું ચોક્કસ બંધારણ જાણી શકાય.